Grootste in Tsjechië, kleinste in EU

Voor de Tsjechische ondernemer blijft het westen voorlopig een gesloten fort. Ook na de uitbreiding van de Europese Unie op 1 mei.,,Zonder steun van een multinational red je het niet'. Daarom zoekt Pekný Unimex zijn markt voorlopig nog in het oosten

Hij is nu nog de grootste. Maar op 1 mei in één klap misschien wel de kleinste. Het is een ommekeer waarop Pavel Valenz zich al zes jaar voorbereidt.

Valenz is directeur van Tsjechië's grootste kruideniersbedrijf, Pekný Unimex. Het bedrijf produceert allerlei kruiden in glazen potjes, kruidenmixen voor vis, vlees en aardappels, barbecue-, kip- en gyrossauzen en zoutvaatjes met paprika- of knoflookaroma. Daarnaast distribueert het in Tsjechië en omliggende landen verschillende saladedressings van een Duitse branchegenoot. Het telt driehonderd werknemers, drie fabrieken en drie distributiecentra, verspreid over heel Tsjechië.

Pekný Unimex heeft 40 procent van de Tsjechische markt voor keukenkruiden in handen en is daarmee marktleider. Maar het marktaandeel staat onder druk. Multinationals als Nestlé en Unilever hebben zich op Valenz' markt gestort. ,,Het westen schuift op naar het oosten', zegt Valenz. ,,En daarom moeten wij doorschuiven naar het oosten.'

Pekný Unimex is zes jaar geleden begonnen met export naar Roemenië, Moldavië, Wit-Rusland, Oekraïne, maar vooral naar Rusland. Het is een terugkerend thema bij Oost-Europese ondernemers: we maken weinig kans in het westen, dus trekken we verder oostwaarts.

Pavel Valenz staat vandaag met z'n bedrijf op Salima, de grootste vakbeurs voor voedingsmiddelen en dranken van Midden-Europa, in de Tsjechische stad Brno. Honderden bedrijven uit 33 landen presenteren zich tijdens dit evenement, dat om de twee jaar wordt georganiseerd. De hal met wijnen trekt het meeste publiek: de wijn is er gratis en de reclamemeisjes zijn er het mooist.

De hal waar Valenz met zijn stand staat is een stuk leger. ,,Wij hebben een moeilijk product', zegt de directeur. ,,Bij kruiden komt veel cultuur om de hoek kijken: elk land heeft zijn eigen tradities en gewoontes.'

Valenz werkte onder het communisme als leraar. Tien jaar geleden ging hij in zaken, als handelsvertegenwoordiger. Pekný Unimex werd in 1992 opgericht, Valenz kreeg enkele jaren de leiding over een van de fabrieken van het bedrijf en maakte snel promotie tot directeur van de hele onderneming. Het concern heeft nu een jaaromzet van 750 miljoen kroon (22,6 miljoen euro). Valenz wil het bedrijf minder afhankelijk maken van kruiden en zoekt daarom naar nieuwe producten. Hij is onlangs ook in de bonbons gestapt. ,,Ik kan nu nog niet beoordelen of dat wat wordt.'

Wat opvalt op de voedselbeurs in Brno is dat het aantal deelnemende bedrijven uit EU-landen met 20 procent is toegenomen ten opzichte van twee jaar geleden. En dit jaar zijn er ook voor het eerst bedrijven uit China, Maleisië en India. Nederland is eveneens vertegenwoordigd, onder meer met vis en natte ham. Opvallend is dat er vrijwel geen Tsjechische voedselbedrijven kunnen worden gevonden die niet deels of helemaal in buitenlandse handen zijn. Pekný Unimex is een uitzondering.

Die onafhankelijkheid is tot dusverre alleen maar een last gebleken. Valenz heeft geprobeerd om zaken te doen in Spanje, Oostenrijk en Duitsland, maar alle pogingen hiertoe zijn op niets uitgelopen. ,,Zonder buitenlands kapitaal of zonder ruggensteun van een multinational is het absoluut onmogelijk om zaken te doen in het westen', zegt Valenz. ,,Europa is verdeeld in oost en west. Daar ben ik steeds tegenaan gelopen.'

Valenz is vooral teleurgesteld over het Duitse avontuur, vorig jaar. Een groot Duits bedrijf, zegt hij, heeft zelfs actief lobby gevoerd tegen de komst van Pekný Unimex. ,,Een Tsjechisch bedrijf kan zich niet zomaar overal vestigen', zegt Valenz. ,,En zeker als het om voedselproducten gaat, komen er allerlei nationale, beschermende wetten om de hoek kijken. Dat maakt de branche extra moeilijk.' Hij hoopt nu dat zijn sterke positie in Oost-Europa straks ook vruchten in West-Europa zal afwerpen.

Als nieuwkomer verwacht hij geen speciale behandeling. ,,Ik moet me bewijzen. Ik heb geen stokken nodig om te lopen en ik heb geen kinderverzorging nodig. Wij zijn volwassen mensen en zo willen we worden behandeld.' Hij is voorstander van de EU. ,,Want alleen zo komt de wereld verder, door de handen ineen te slaan.' Maar hij vindt Brussel wel te paternalistisch en inconsequent.

De EU, zegt hij, gaat nu nog heel erg over bescherming, van boeren, van markten, van bedrijven. ,,Als de basisregels voor protectie voor iedereen zouden gelden, dan ben ik natuurlijk voor protectie', zegt Valenz. ,,Maar op langere termijn zou kwaliteit voorop moeten staan. De consument moet uiteindelijk beslissen. Niet Brussel.'

Dit is het zevende deel in de serie Zakendoen in het nieuwe Europa. Eerdere afleveringen kunt u nalezen op: www.nrc.nl