Europa dreigt logica terreur te aanvaarden

Het gevaar bestaat dat Europese landen het afstand houden van het Amerikaanse beleid gaan beschouwen als een doeltreffende manier om terreuraanslagen te voorkomen, vindt Robert Kagan.

De terreuraanslag in Madrid en het schokeffect daarvan op de Spaanse verkiezingen van afgelopen zondag hebben de Verenigde Staten en Europa aan de rand van de afgrond gebracht. Het valt niet te ontkennen dat Al-Qaeda niet alleen een tactische maar ook een strategische slag heeft geslagen. Het is één ding om mensen te vermoorden en te terroriseren, maar om een pro-Amerikaanse regering ten val brengen in een land dat een spil was in de Amerikaanse alliantie met het zogeheten Nieuwe Europa – dat is het belangrijkste geopolitieke succes van Al-Qaeda sinds 11 september 2001.

De wrange werkelijkheid is dat een belangrijk aantal Spaanse kiezers precies zo op de aanslagen in Madrid lijkt te hebben gereageerd als Al-Qaeda had gehoopt. Zij waren ervan overtuigd dat de nauwe samenwerking van hun regering met de Verenigde Staten, en in het bijzonder met de regering-Bush in Irak, de toorn van de terreurorganisatie over hen had afgeroepen en dat toekomstige aanslagen te vermijden waren door een regering te kiezen die zich uit Irak zou terugtrekken en zich van de Verenigde Staten zou distantiëren.

Ook andere Europese volken en regeringen hebben in het verleden heimelijk zulke gedachten gekoesterd, en niet alleen de laatste tijd maar de hele jaren '90 door. Maar de Spanjaarden hebben deze afweging nu openbaar gemaakt.

Als andere Europese volken besluiten dat de Spanjaarden gelijk hebben en concluderen dat de veiligste koers in internationale aangelegenheden is om afstand van de Verenigde Staten te nemen, dan is dat het einde van het transatlantisch bondgenootschap.

Nu al zijn er uitspraken van de hoogste Europese leiders waarin distantie doorklinkt. Met een duidelijke uithaal naar de Amerikaanse politiek zei voorzitter Romano Prodi van de Europese Commissie na de aanslagen in Madrid: ,,Het gebruik van geweld is duidelijk niet het antwoord om het conflict met terroristen op te lossen.'' Het terrorisme, zei hij, ,,is oneindig machtiger dan een jaar geleden''. Ook Prodi aanvaardt kennelijk de logica van Al-Qaeda.

De komende dagen en weken zullen de Europeanen samen met Spanje de rijen sluiten en uiting geven aan de gezamenlijke Europese solidariteit tegenover het terrorisme van Al-Qaeda.

Maar er is een reëel gevaar dat die solidariteit bij veel Europeanen niet over de Atlantische Oceaan zal reiken. Sommigen zullen wellicht betogen, in elk geval stilzwijgend, dat afstand tot de Verenigde Staten een doeltreffende, vreedzame verdediging tegen toekomstige terreuraanslagen is.

Vanzelfsprekend zou dat een ramp voor de Verenigde Staten zijn.

De regering-Bush moet inzien dat ze voor een crisis staat en moet beginnen met het achterstallig onderhoud aan de transatlantische banden – en dat niet alleen bij haar favoriete landen. De geruststellende gedachte van een `Nieuw Europa' heeft altijd berust op het drijfzand van een publieke opinie die, in Spanje en elders, de Amerikaans politiek altijd minder goed gezind was dan hun regeringen.

De Amerikaanse taak is nu om de regeringen en het publiek, in Oud en Nieuw Europa, op te roepen de onenigheid uit het verleden over de oorlog met Irak achter zich te laten en te streven naar transatlantische solidariteit tegenover Al-Qaeda.

Ook de aanstaande Democratische presidentskandidaat John Kerry heeft hier een belangrijke rol te spelen. Kerry c.s. konden wel eens in de onweerstaanbare verleiding komen om de gebeurtenissen in Spanje te gebruiken ter ondersteuning van hun argumenten tegen de buitenlandse politiek van president Bush. Maar Kerry moest nog maar eens goed nadenken voordat hij daar te hard op hamert. Hij zou per slot van rekening in januari zelf wel eens president kunnen zijn. Als de Europeanen op de aanslag in Spanje reageren door zich van de Verenigde Staten te distantiëren, erft hij een verdeeld en haperend Westen. Net als Bush zou Kerry de transatlantische discussie van de oorlog met Irak op de gezamenlijke oorlog tegen Al-Qaeda moeten brengen.

Maar het probleem zit niet uitsluitend aan Amerikaanse kant, evenmin als de oplossing. De verantwoordelijke leiders in Europa moeten beseffen dat alles wat riekt naar een terugtocht na deze jongste aanslag de kans op verdere aanslagen wel eens zou kunnen vergroten.

De lijst met eisen van Al-Qaeda houdt niet op bij Irak. De aanslag in Madrid was niet alleen een straf voor de Spaanse betrokkenheid in Irak, maar ook voor de betrokkenheid van de Verenigde Staten in de oorlog tegen het terrorisme. In de verklaring waarin Al-Qaeda de bomaanslagen in Madrid opeiste, werd ook de rol van Spanje in Afghanistan veroordeeld.

Al-Qaeda probeert Europa en de Verenigde Staten niet alleen uit elkaar te spelen in Irak, maar ook in de algehele strijd. Het probeert de Europeanen ervan te overtuigen dat het gebruik van geweld in Irak verkeerd was, maar ook dat het gebruik van geweld tegen het terrorisme in het algemeen verkeerd en nutteloos is – precies wat Prodi betoogt. Zijn de Europeanen bereid aan alle voorwaarden van Al-Qaeda te voldoen in ruil voor een belofte van veiligheid? De gedachte aan München en 1938 dringt zich op.

De komende Spaanse regering heeft het voornemen uitgesproken om zich los te maken van de Verenigde Staten en terug te gaan naar de `kern van Europa', oftewel Frankrijk en Duitsland. Jacques Chirac en Gerhard Schröder zullen hun nieuwe bondgenoot in het Oude Europa vermoedelijk welkom heten. Maar ze weten vermoedelijk ook dat een verwijdering van de Verenigde Staten als gevolg van de bomaanslag in Madrid een ramp voor Europa zal zijn. De Verenigde Staten kunnen Al-Qaeda misschien niet bestrijden zonder de hulp van Europa, maar evenzeer geldt dat Europa Al-Qaeda niet kan bestrijden zonder de Verenigde Staten.

Als de Europese leiders dit beseffen, zouden zij en Bush moeten inzien dat eendracht nu geboden is, voordat het toch al beschadigde bouwwerk van de transatlantische gemeenschap instort.

Robert Kagan is lid van de Carnegie Endowment for International Peace en auteur van `Of Paradise and Power: America and Europe in the New World Order'. © Washington Post