Economie groeit, maar tekort ook

Nederland krabbelt op uit de recessie, maar de nasleep ervan zorgt nog voor tegenvallers op de begroting.

Op het ministerie van Financiën worden ze er vrolijk van. ,,Het wordt lente'', zegt een woordvoerder, daarbij doelend op de aantrekkende verwachtingen voor de Nederlandse economie. Het Centraal Planbureau (CPB) denkt inmiddels dat de groei dit jaar zal aantrekken tot 1,25 procent en volgend jaar zelfs naar 1,5 procent, zo blijkt uit uitgelekte ramingen. Daarmee lijkt de Nederlandse economie definitief uit de recessie op te krabbelen. Maar het voorjaarsgevoel wordt overschaduwd door de nasleep van de recessie en de aanhoudende tegenvallers die daarmee samenhangen op de rijksbegroting.

Als er dit jaar niet wordt ingegrepen, dreigt Nederland zelfs de Europese begrotingsregels te overschrijden en komt het zogenoemde EMU-saldo (het verzamelde tekort van rijksoverheid, lagere overheden en sociale fondsen) uit op 3,3 procent van het bruto binnenlands product. Extra bezuinigingen zijn daarom noodzakelijk, vindt minister Zalm (Financiën, VVD).

Deze week zijn de onderhandelingen echt begonnen. Alle bewindslieden moeten in bilaterale onderhandelingen met Zalm zeggen hoeveel geld ze nodig hebben en hoeveel ze kunnen missen. In totaal moet Zalm netto zo'n twee miljard euro extra wegsnijden uit de begroting, zodat het tekort onder de EMU-grens van 3 procent komt.

Maandag maakten de ministers Veerman (Landbouw, CDA) en De Geus (Sociale Zaken, CDA) hun opwachting, later deze week volgt onder meer minister Remkes (Binnenlandse Zaken, VVD). Zalms partijgenoot Hoogervorst (Volksgezondheid) is zelfs al twee keer langs geweest. Hij is de enige minister die om méér geld gevraagd heeft. De kosten voor de zorg lopen nog steeds op en Hoogervorst dreigt rond de 800 miljoen euro over zijn begroting heen te gaan. Zalm weigert vooralsnog om Hoogervorst daarvoor te compenseren, hij vindt dat Volksgezondheid dat zelf maar moet oplossen. Op Volksgezondheid gaan betrokkenen er vanuit dat wel gaat lukken.

Op Financiën circuleren inmiddels lijstjes met creatieve oplossingen om het tekort terug te dringen van de verwachte 3,3 naar de gewenste 2,9 procent bbp (een verschil van 2 miljard euro). Daarbij wordt op dit moment ,,nog helemaal niets uitgesloten'', aldus een betrokkene. Dat betekent dat zowel `bezuinigingen met de kaasschaaf' (iedereen levert een beetje in) tot de mogelijkheden behoren, maar bijvoorbeeld ook lastenverwaring, hogere premies, of het uitstellen van nieuw beleid.

Een van de voorstellen om nieuw beleid te schrappen is de geplande afschaffing van het gebruikersdeel van de onroerendzaakbelasting een jaar uit te stellen. Dat levert dan direct een besparing van 1,1 miljard euro op, ruim de helft van het benodigde bedrag. Complicerende factor bij het afschaffen van die OZB is dat de lastenverlichting die daarmee gepaard zou gaan onderdeel uitmaakt van de compensatie voor hogere ziektekosten. Met name de lagere inkomens gaan het eventuele uitstel van de afschaffing in hun portemonnee voelen. Afschaffing van de OZB was een verkiezingsbelofte van Zalms eigen partij, de VVD.

Intussen beijveren met name de oppositiefracties zich in het vinden van creatieve oplossingen waarbij helemaal niet meer gesneden hoeft te worden in de begroting. De PvdA stelt dat het Stabiliteits- en Groeipact de ruimte biedt om na een slecht jaar (in 2003 kromp de Nederlandse economie met 0,8 procent) eenmalig een tekort van meer dan 3 procent te hebben. ,,Het economische herstel is pril, en zal door een nieuwe bezuinigingsronde de das om worden gedaan'', zegt Kamerlid Crone. GroenLinks stelt voor het saldo van ontvangsten en afdrachten niet meer mee te tellen met het Nederlands bbp (hetgeen een extra ruimte van zo'n 3 miljard euro oplevert).

Vanmiddag zou Zalm met de Kamer over het oplopend tekort debatteren. Niemand verwacht dat de minister zich daar al in de kaart zal laten kijken over zijn voorkeuren. Dat zou de onderhandelingen met zijn collega-ministers maar belemmeren. Rond Pasen wil Zalm pas een beslissing nemen over de beste oplossing om de begroting weer in het gelid te krijgen. Op 16 april zal de ministerraad dan over het aanvullende pakket met maatregelen beslissen. Pas dan zal duidelijk worden of de economische lente echt doorbreekt of dat nieuwe bezuinigingen het voorjaar nog even buiten de deur houden.