Darkrooms weg uit schemergebied

Het centrum van Amsterdam kon verloederen, omdat decennialang niemand zich erom bekommerde. De stad was van iedereen en dus van niemand, zegt Anne Lize van der Stoel, voorzitter van de deelraad Binnenstad.

De binnenstad van Amsterdam is, door de aanleg van de nieuwe metro, de Noord Zuidlijn, veranderd in een bouwput. De historische gevels van Damrak en Rokin gaan schuil achter een façade van reclameborden. Achter die borden bieden ruim 65 winkels hun waren aan, variërend van modieus textiel tot buitenlandse valuta. Zie hier het smoel van de binnenstad, het stadsdeel waarover Anne Lize van der Stoel de scepter zwaait. Twee jaar geleden won de VVD nipt van de PvdA en nu besturen beide partijen, met D66, het hart van Amsterdam.

Amsterdam bestaat sinds de jaren tachtig uit stadsdelen. Eerst kregen Amsterdam-Noord en Osdorp een eigen bestuur met vergaande eigen bevoegdheden, een eigen budget en een eigen ambtenarenkorps. Het gemeentebestuur stelt de gemeentebegroting vast en verdeelt de rijksmiddelen over de stadsdelen. Als laatste kreeg in 2002 de binnenstad een stadsdeelbestuur.

Vanuit haar kamer op het stadhuis overziet Van der Stoel misschien wel het merkwaardigste plein van Nederland, het Mr Visserplein. Aan het nerveuze remmen en versnellen van de auto's is te zien hoe zij wanhopig een uitweg zoeken uit dit verkeerslabyrint. Het stadsdeel is verantwoordelijk voor het beheer van de openbare ruimte, en aan de herinrichting van dit plein wordt gewerkt, zegt Van der Stoel.

Voor sommige pleinen draait Van der Stoel haar hand niet om. ,,Voor het onderhoud van het Wittenburgerplein ga ik niet praten met de centrale stad.'' Maar bij de inrichting van het Damrak, de brede winkelstraat die uitkomt bij het Centraal Station, ligt de zaak gecompliceerder. Van der Stoel: ,,Er wordt zo makkelijk gezegd: de binnenstad van Amsterdam is van ons allemaal, maar het probleem is juist dat hij van niemand was.'' Alles kampt volgens haar met achterstallig onderhoud omdat decennia lang vrijwel niemand zich erom om bekommerde.

Zo is er volgens de stadsdeelvoorzitter al dertig jaar achterstallig onderhoud op het gebied van de brandveiligheid. Ook nadat Hotel Polen (1977, 33 doden) en Casa Rosso (1983, 13 doden) in de as werden gelegd, werd geen plan opgesteld de binnenstad brandveiliger te maken. Pas na Enschede en Volendam lijkt er schot in te zitten. Horeca, openbare gebouwen en verzorgingstehuizen moeten nu binnen drie jaar voldoen aan de laatste en verscherpte veiligheidsvoorschriften. In totaal moet de afdeling bouw- en woningtoezicht van het stadsdeel circa 4.500 vergunningen afgeven.

Met een stelsel van vergunningen kan het stadsdeel een zekere orde handhaven. Niet alleen met betrekking tot brandveiligheid, maar ook op het terrein waarin Amsterdam enige faam heeft gevestigd, die van de commerciële, recreatieve seks. ,,Er waren aanwijzingen dat horecazaken op het Damrak wegens economische omstandigheden hun toevlucht zochten tot verplatting''. Van der Stoel spreekt met enig misprijzen over de ,,verseksing van de horeca''. ,,De vraag is, is dit de kwaliteitsimpuls die we voor de binnenstad willen? Wil je tegen die verplatting iets doen of niet?''

Wie Amsterdam zegt, zegt Wallen. Prostitutie, paaldansen, `jerk off parties' en darkrooms. ,,Het gekke van darkrooms is: ze zijn er, maar ze bestaan niet.'' Weliswaar worden ze uit oogpunt van preventie bezocht door de gezondheidsdienst, ,,maar de gemeente zelf heeft ze laten liggen''. In het bestuurlijke schemergebied van jarenlang gedogen, konden de darkrooms gedijen. In het Wallengebied zijn er nu circa twintig. Dat Van der Stoel af wil van deze schemerzone heeft haar het verwijt opgeleverd dat ze bezig is de Wallen te ,,vertrutten''. Van der Stoel werpt deze kritiek verontwaardigd van zich. ,,Wij proberen de darkrooms juist te legaliseren, want dan heeft de ondernemer nog enig bestuurlijk houvast.''

Darkrooms dringen zich niet zo nadrukkelijk aan de bezoeker van Amsterdam op als smartshops en wisselkantoren. Sprekend over deze winkels zegt ze dat het tijd wordt voor een discussie in de Tweede Kamer over de vraag welke instrumenten je de lokale overheid geeft om ongewenste ontwikkelingen tegen te gaan. ,,We zitten met het probleem dat we niet mogen brancheren en zeggen: er mogen in die en die straat zoveel smartshops, belwinkels of wisselkantoren komen. Dat is tegen het vrijevestigingsbeleid. Iedereen moet een zaak kunnen beginnen. We hebben weliswaar een straatmanager die beginnende ondernemers ervan probeert te overtuigen dat zijn of haar concept niet past in een straat. Maar als een paddoshop voet bij stuk houdt, komt hij daar.''

Met een vergunningenstelsel zijn uitwassen te beteugelen, maar voor andere zaken is gewoon geld nodig. Ongeveer vierhonderd panden zijn in bezit van de binnenstad. Veel van die panden worden ver onder kostprijs verhuurd. ,,In feite zit ik uit mijn budget van 163 miljoen euro allerlei individuen, bedrijven en instellingen te subsidiëren'', zegt Van der Stoel. De huidige binnenstadshuurders zullen dan ook, in fasen, een reële prijs moeten gaan betalen.

Maar `de binnenstad' zal nooit voldoende geld hebben om al het nodige werk aan onderhoud en herstel te kunnen realiseren. Zo zou de stadsdeelvoorzitter ,,dolgraag'' het Rembrandtplein willen restaureren. Maar voor de daarvoor benodigde tien miljoen euro zal de centrale stad ook moeten bijspringen. Tenslotte is het plein niet voor de binnenstadsbewoners alleen. Van de centrale stad heeft Van der Stoel echter nog geen definitieve reactie gekregen. Of de centrale stad erg gul zal zijn, valt te betwijfelen.

Zo zullen, wanneer de trechters, kuilen en sleuven voor de Noord-Zuidlijn zijn gedicht, de straten weer door het stadsdeel worden `aangeheeld', zoals dat in ambtelijke termen heet. Dan moet de ,,rodelopergedachte'' worden geëffectueerd. De gedachte dat Damrak en Rokin, de uitgestrekte koopgoot van het station naar De Munt, `het visitekaartje' zijn van de stad. ,,Voor dat aanhelen is de binnenstad 150.000 gulden toegezegd'', zegt Van der Stoel: ,,Weet je hoeveel straattegels je daarvoor kan kopen?''