`We hebben het vmbo veel te groot gemaakt'

Zes jaar geleden was de Tweede Kamer nog enthousiast over het vmbo. Maar veel problemen zijn niet opgelost, integendeel. De hoogste tijd voor aanpassingen, vindt de Kamer ook de PvdA.

Geschrokken was hij wel. Tweede-Kamerlid Eric Balemans (VVD) hoorde vorige week, tijdens een hoorzitting van de Kamer met vmbo-directeuren, het verhaal van een directeur die sinds kort ontbijt organiseert voor zijn leerlingen. Prachtig initiatief, zegt Balemans. ,,Maar wat is er mis met de samenleving dat een middelbare school hier al verantwoordelijk voor is geworden?''

De problemen in het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) zijn groot, zegt de Tweede Kamer na de eerste hoorzittingen over geweld in het onderwijs. Juist deze scholen in de grote steden `verzwarten' en weten zich geen raad met de vele kinderen met leer- en gedragsproblemen. En de uitval is in het vmbo nog altijd groot circa 20 procent verlaat school zonder diploma.

Dat ligt voor een groot gedeelte aan de veranderde maatschappij, vindt de Kamer. Maar ten dele is volgens een Kamermeerderheid de manier waarop het vmbo is georganiseerd ook schuldig aan de problemen.

Dat is opvallend. Diezelfde Kamer ging zes jaar geleden nog unaniem akkoord met de invoering van het vmbo. Volgens de plannen van toenmalig staatssecretaris Netelenbos (PvdA, Onderwijs) zouden mavo en het voorbereidend beroepsonderwijs (de voormalige technische, huishoud- en ambachtsscholen) samengaan. Bovendien moesten kinderen met leer- en gedragsproblemen niet langer op aparte scholen les krijgen, maar zoveel mogelijk naar reguliere klassen gaan. Het vbo zou door het vmbo van het negatieve imago afkomen. Het mavo zou beter voorbereiden op het middelbaar beroepsonderwijs.

Dit weekeinde maakten prominente hervormers in NRC Handelsblad de balans op. De invoering is overhaast geweest, concluderen vier prominenten. Van inhoudelijke vernieuwing is nauwelijks sprake geweest. En door de toename van het aantal `zorgleerlingen' zijn de ordeproblemen op school, met name in de grote steden, toegenomen.

Ook de Tweede Kamer erkent dat de verwachtingen van zes jaar geleden lang niet allemaal zijn uitgekomen. ,,De opvang van zorgleerlingen is te grootschalig geworden'', zegt Kamerlid Mariëtte Hamer (PvdA). ,,En de vakken sluiten lang niet altijd aan bij de belevingswereld van kinderen.'' Haar collega Balemans (VVD) ziet nog te vaak dat het vmbo scholen dwingt ,,leerlingen van wie de naam begint met een A in één groep te zetten''. Het vmbo selecteert volgens Balemans te weinig op de interesses van kinderen. De kloof tussen de school en kinderen uit allochtone en achterstandsmilieus wordt steeds groter, ziet Fenna Vergeer (SP). ,,Door de schaalvergroting kennen leraren en leerlingen elkaar niet meer, het gevoel van onveiligheid neemt daardoor ook toe.''

Wat nu? Het vmbo maar weer afschaffen is geen optie voor de Kamer. Immers, voor de ene structuur moet een nieuwe in de plaats komen. En dáár zijn scholen na jaren van onderwijsvernieuwingen juist allergisch voor geworden.

Maar dat er forse aanpassingen moeten komen, daarover zijn de meeste fracties het wel eens. Zelfs de PvdA, eind jaren negentig de motor achter het vmbo, zegt nu dat de integratie van zorgleerlingen achteraf niet goed is uitgepakt. Kamerlid Mariëtte Hamer: ,,Scholen hebben veel moeite om leerlingen te begeleiden die slecht mee komen of voor ordeproblemen zorgen.'' De PvdA wil deze groep daarom zoveel mogelijk individueel les krijgen. Een terugkeer naar aparte lom-scholen of scholen voor voortgezet speciaal onderwijs sluit de partij niet uit.

Ook vakinhoudelijk valt er nog veel te verbeteren aan het vmbo, vindt Hamer. Om leerlingen meer te interesseren, zouden vakdocenten meer moeten samenwerken en maar een paar brede vakken moeten aanbieden in plaats van vele kleine.

Coalitiepartij CDA wil van alle fracties het minst sleutelen aan het vmbo. ,,Het is fout om alle problemen met leerlingen toe te schrijven aan een onderwijsstructuur'', zegt Kamerlid Mosterd. Wel vindt het CDA dat scholen meer vrijheid moeten krijgen om te variëren met de lessen in het vmbo of om klassen te verkleinen. Mosterd: ,,Sommige scholen willen leerlingen bijvoorbeeld meer praktijkvakken geven. Daar moet meer vrijheid voor komen.''

www.nrc.nl

Dossier voortgezet onderwijs