Rechters gaan akkoord met gedragscode

De Nederlandse rechters hebben gisteren een gedragscode opgesteld, waarin is vastgelegd hoe rechters partijdigheid of de schijn daarvan kunnen voorkomen.

De `Leidraad onpartijdigheid' is opgesteld door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie Centrum (WODC) van het ministerie van justitie. De opdracht daartoe werd in 2002 gegeven door de beroepsvereniging van rechters en officieren van justitie (NVvR) en de Presidentenvergadering, waarin de voorzitters van alle rechtbanken en appèlcolleges zijn verenigd. Aanleiding toen was de voortdurende discussie of nevenfuncties en privé-omstandigheden de onpartijdigheid van rechters in gevaar bracht.

De gedragscode bestaat uit tien `aanbevelingen' die, zegt een woordvoerder van de NVvR, vooral bedoeld zijn als hulpmiddel voor de rechters zelf om hun eigen onpartijdigheid te beoordelen. Volgens de leidraad moet een rechter zich terugtrekken als een van de partijen een nauwe bloed-of aanverwant is of eem goede kennis. Hij moet zich rekenschap geven van zijn eigen nevenfuncties, maar ook van zijn vroegere werkkring én van de werkkring en nevenfuncties van zijn (ex)partner.

Wanneer een rechter vindt dat hij niet onpartijdig kan oordelen kan hij zich voor of tijdens de zaak terugtrekken of een officieel verschoningsverzoek indienen. Het WODC deed twee jaar geleden een representatief onderzoek onder 786 rechters naar het aantal terugtrekkingen, verschoningen en wrakingen (advocaten of officieren kunnen om wraking vragen als zij vinden dat de rechter partijdig is). De belangrijkste reden voor terugtrekking blijkt de persoonlijke relatie van de rechter met een van de partijen of advocaten. In totaal trekt 12 procent van de rechters trekt zich tijdens de zitting terug. Ruim 60 procent van de rechters heeft zich ooit vóór de zitting teruggetrokken. In het onderzoeksjaar werden 139 wrakingsverzoeken ingediend, waarvan slechts 7 procent werd gehonoreerd.

Volgens de woordvoerder van de NVvR is het aantal wrakingen een tijdlang gestegen, maar hij heeft de indruk dat dat aantal daalt, ook al zijn er geen recente landelijke cijfers beschikbaar. ,,Als rechters zichzelf vaker terugtrekken is er voor de andere partijen geen reden meer voor wraking.'

Overigens waarschuwt de NVvR voor té veel transparantie. Uit poltieke partijen komt de roep om alle nevenfuncties openbaar te maken. Maar als door de nevenfunctie de woonplaats blijkt, kan dat bedreigend zijn.'

Gerectificeerd

Rechters

Het artikel Rechters gaan akkoord met gedragscode (16 maart, pagina 2) meldt dat de `Leidraad partijdigheid' is opgesteld door het WODC. Dat is onjuist. De leidraad is opgesteld door de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak en de presidenten van de rechtbanken en appèlcolleges.