`Figuren doen dingen die ik niet bedacht heb'

De politiemannen Grijpstra & de Gier komen op de tv. De producent ontleende aan de boeken van Van de Wetering de personages en de sfeer, maar bedacht nieuwe verhalen.

Janwillem van de Wetering woont al bijna dertig jaar in Amerika maar zijn succesreeks over de Amsterdamse politiemannen Grijpstra en De Gier bracht hem regelmatig terug. ,,Het was dan altijd een drukte van belang, maar sinds twee jaar werden mijn boeken hier niet meer uitgegeven. Toen ik zondagochtend op Schiphol uit het vliegtuig stapte zei iemand tegen me: `Ik ben de neef van de man die de kostuums verzorgt voor de tv-serie'. Dat was toch aardig. Er is hier nog iemand die me kent.''

Vrijdag zendt RTL4 de eerste aflevering uit van politieserie Grijpstra & De Gier. Peter Römer, creatief directeur bij tv-producent Endemol, stond vier jaar geleden tijdens het scheren te peinzen hoe het nou verder moest als Endemols politieserie Baantjer op een keer echt zou stoppen. Plotseling wist hij het: Grijpstra & De Gier, die kent iederéen. Twee jaar later reisden Römer en zijn collega Willem Zijlstra naar een baai aan de Noord-Atlantische kust van Maine, zo'n zes uur rijden boven Boston, waar Van de Wetering met zijn vrouw woont. ,,Ze kwamen opeens uit de lucht vallen en wilden de rechten hebben'', zegt Van de Wetering.

Van de Wetering (73) verblijft deze week in een hotel aan een Amsterdamse gracht. Hij draagt een spijkerbroek met donkerblauwe coltrui. Zijn haar is stevig en grijs, aan zijn voeten een paar degelijke wandelschoenen. Hij heeft een grote bril met metalen montuur en getinte glazen. Hij is zondag al even een broodje wezen eten bij broodjeshuis Van Dobben bij het Thorbeckeplein. In de boeken komt die zaak niet voor, maar in de serie strijken Grijpstra en De Gier daar vaak even neer. Een tip van Van de Wetering. ,,Ik stuur Peter Römer regelmatig mailtjes met ideeën.'' Ook met diens vader, Baantjer-acteur Piet Römer, staat hij sinds het bezoek aan Maine via mail in contact. Ik heb wat bandjes met Baantjer van Endemol gekregen, erg leuk. Piet schreef dat hij heeft gespeeld in Grijpstra's die als hoorspel op de radio waren. Ik wist niet eens dat die gemaakt waren. Iemand zoekt het nu voor me uit.''

Er zijn in het verleden twee Nederlandse en een Duitse speelfilm naar zijn boeken gemaakt. Een Duits-Zweeds plan voor een tv-serie liep op niets uit. Als hoorspel is de serie bij de Duitse omroep NDR wel een succes geworden. ,,Ze worden ook veel op cd verkocht om in de auto naar te luisteren.'' In Duitsland, net als in Amerika, wordt zijn werk nog altijd goed verkocht, ook zijn kinderboeken en de boeken die hij schreef over het zen-boeddhisme. ,,Ik schrijf nu niet zo veel meer. Toen ik in Nederland uit druk raakte dacht ik wat zal ik verder? Ik ben over de zeventig, ik ga met pensioen. Maar nu ben ik weer begonnen. Het is thuis in Maine fijn schrijven. Het uitzicht op de baai is zo mooi. Lekker met het hondje wandelen in de sneeuw. Als ik naar het dorp Surry wil om boodschappen te doen neem ik het bootje. Twee mijl meevaren met de stroom. Om terug te komen wacht ik tot het tij keert.''

Hij schrijft een nieuwe detective over adjudant Grijpstra en brigadier De Gier – die overigens al een jaar of tien niet meer bij de Amsterdamse politie werken maar samen met hun commissaris voor zichzelf zijn begonnen. Een idee voor een volgende boek is er ook al. Of de nieuwe verhalen gebruikt worden in de tv-serie weet hij niet. ,,Het zou kunnen, Endemol heeft de rechten op alles, ook op wat ik nog niet geschreven heb.''

De serie heeft tot nu toe niets gebruikt van de plots van Van de Wetering. Het ging Peter Römer om de personages en de sfeer van Grijpstra & De Gier. Hij en scenarioschrijvers Simon de Waal, Gerrit Mollema en Henk Apotheker hebben nieuwe avonturen bedacht. ,,Peter heeft alle boeken gelezen en ik heb hem veel dingetjes opgestuurd die hij kon gebruiken.'' Een paar tv-verhalen verschijnen, naast herdrukken van echte Grijpstra & De Giers, als `novelisation' in de boekhandel. ,,Ik ben benieuwd wat dat geworden is'', zegt Van de Wetering. ,,Het is een merkwaardig idee dat met mijn figuren dingen gebeuren die ik niet geschreven heb. En mijn naam staat nog op het boek ook.'' Grijpstra & De Gier verschijnt bij The House of Books, een dochter van de Duitse uitgever Bertelsmann, ook eigenaar van RTL4.

Van Janwillem van de Wetering weet iedereen dat hij behalve detectiveschrijver ook boeddhist is. Nog steeds? ,,Nee, nooit geweest ook. Ik heb wel in Japan in en zenklooster gezeten enzo en er een boek over geschreven. Maar ik geloof er niet in. Boeddha zelf trouwens ook niet.''

Bij Grijpstra & De Gier denk je aan de gezichten van Rijk de Gooyer en Rutger Hauer in de film van Wim Verstappen uit 1979. Endemol en RTL4 hopen dat dat vanaf vrijdag verandert. De eerst aflevering van de tv-serie heeft Van de Wetering op band gezien. Vooral over het acteren van Jack Wouterse is hij te spreken. ,,Grijpstra is erg leuk. Geen mooiere figuur te vinden dan die acteur. Een jonge, stevige, beetje dikkige man, maar hij heeft iets waar iedere vrouw zich invleit. Roef Ragas [De Gier] is knapper, maar daar klimmen ze niet in. Grijpstra had ik me echt zo voorgesteld, met een grijs kuifje. Misschien in een ander pak, maar het is hem precies.''

Grijpstra & De Gier. Vanaf 19/3, RTL4, 20u30.