Waddengas mag, maar hand aan de kraan

Haal waddengas naar boven en betaal met de opbrengst het achterstallig onderhoud van de Waddenzee. En stop onmiddellijk bij sterke bodemdaling.

De contouren van een nieuw beleid voor de Waddenzee beginnen zich af te tekenen. Een door het kabinet ingestelde commissie, de zogenoemde Adviesgroep Waddenzee, legt de laatste hand aan haar rapport dat over tien dagen wordt gepresenteerd. Voor die tijd volgen nog de laatste gesprekken met het kabinet.

Inmiddels is duidelijk welke richting wordt ingeslagen door de commissie, bestaande uit Wim Meijer, oud-commissaris der koningin in Drenthe, oud-CDA voorzitter Tineke Lodders en Loek Hermans, oud-commissaris der koningin van Friesland. Na een maandenlange rondgang langs vele wetenschappers en belanghebbenden uit het noorden is de algemene conclusie dat menselijke activiteiten op de Waddenzee niet zonder meer moeten worden toegestaan of worden verboden, maar eerst en vooral op hun effecten op de natuur moeten worden beoordeeld. Komen deze activiteiten uit boven vooraf vastgestelde grenswaarden, dan zullen ze worden stopgezet. Bovendien moet de versnippering van het bestuur over de Waddenzee met in totaal zo'n zestig organisaties worden tegengegaan door de oprichting van een onafhankelijke Waddenautoriteit.

Het meest schadelijk voor de Waddenzee, zo is de afgelopen maanden uit onderzoek gebleken, zijn de mechanische kokkelvisserij en mosselvisserij. Deskundigen hebben onlangs, op verzoek van bureau IMSA van milieucoryfee Wouter van Dieren, een lijst opgesteld van activiteiten die het grootste ecologische risico vormen. Na de schelpdiervisserij zijn dat klimaatverandering, een ramp met een olietanker, de opmars van de Japanse oester die inheemse soorten verdringt en havenuitbreiding. Gaswinning bungelt ergens onderaan het lijstje. De commissie-Meijer geeft deze schelpdiervissers nog zeven jaar de tijd om te bewijzen dat ze zó duurzaam te werk kunnen gaan, dat er geen noemenswaardige schade wordt toegebracht aan wadvogels en aan de wadbodem. Lukt dat niet, dan moet ze verdwijnen.

Veel minder schadelijk achten deskundigen de winning van gas uit de Waddenzee. Er is wel sprake van bodemdaling, een centimeter of acht op enkele plaatsen in de Waddenzee, maar de ervaring met onder meer gaswinning bij Ameland leert dat deze bodemdaling een jaar later alweer grotendeels is gecompenseerd door zandtransporten in wat heet het dynamische milieu van de Waddenzee. Punt van zorg is nog wel de zeespiegelrijzing. Die zou zo groot kunnen worden dat het effect van de bodemdaling erdoor wordt versterkt. De vraag is of de Waddenzee het tempo dan nog kan bijbenen. Dit is voor de NAM reden te pleiten voor snelle winning van het gas, om de zeespiegelrijzing als het ware vóór te zijn.

De commissie-Meijer is nu tot de conclusie gekomen dat er veertig miljard kuub gas kan worden gewonnen in pakweg de komende twintig jaar. Het gaat dan om gas waarvan de aanwezigheid al is aangetoond door oude proefboringen in Lauwersoog en Paesens-Moddergat, maar het paarse kabinet besloot vijf jaar geleden de winning van dit waddengas voorlopig niet toe te staan. De opbrengsten uit de winning van dit gas moeten volgens de commissie-Meijer deels worden besteed aan natuurherstel in en om de Waddenzee. Natuurorganisaties zoals de Waddenvereniging hebben eerder dit jaar in het rapport `De waarden van de Wadden' een lange lijst van noodzakelijke maatregelen gemaakt, zoals meer natuurlijke kwelders, herstel van getijdengebieden en het instellen van ganzenreservaten. In totaal moet zo'n 750 tot 800 miljoen euro richting Waddenzee vloeien, een bedrag waarmee naar verluidt minister Zalm na enig tegenstribbelen akkoord is gegaan. Tweederde van dat bedrag moet gaan naar natuurherstel, eenderde daarvan economisch herstel, zoals het opknappen van de havens van Lauwersoog en Delfzijl, jachthavens en steun aan de landbouw op de eilanden.

Naast de winning van het aangetoonde waddengas wil de commissie-Meijer op de langere termijn ook proefboringen toestaan voor winning van gas uit de noordelijke Waddenzee en uit de Noordzee ten noorden van de waddeneilanden. Het gaat om gasvoorraden van 30 tot 130 miljard kuub volgens een ruwe schatting van de NAM. Deze proefboringen zouden buiten de ecologische grenzen van de Waddenzee moeten gebeuren.

Al deze menselijke activiteiten zoals visserij en gaswinning zullen in de plannen van Meijer cum suis gaandeweg uitgebreid worden getoetst op hun effecten. De gaswinning gebeurt `met de hand aan de kraan', dat wil zeggen dat tijdens de winning onderzoek plaatsvindt op het tempo van de bodemdaling, zodat er gestopt kan worden als er grenswaarden worden overschreden. Datzelfde geldt voor de schelpdiervisserij.

De Waddenvereniging zegt zich te kunnen vinden in de uitgangspunten van de commissie-Meijer. Het is mooi dat er vaste grenswaarden komen die worden gecontroleerd en dat er geld komt voor de Waddenzee. Maar nog zeven jaar schelpdiervisserij is te lang, vindt de Waddenvereniging, en ook betwijfelt men of effecten als bodemdaling zich laten sturen.