`Waar vinden we nog veiligheid?'

De oorlog in de West-Soedanese regio Darfur breidt zich uit naar het buurland Tsjaad, waar meer dan 100.000 vluchtelingen zich hebben verzameld.

Tientallen mannen verzamelen zich rond een gewonde jongen. Niemand praat, iedereen lijkt in een schoktoestand. De aanval vanuit Soedan die ochtend op de vluchtelingennederzetting Mahamata net binnen de Tsjadische grens heeft angst gezaaid. ,,Waar vinden we nog veiligheid?'' fluistert een oude man. Hij trekt een lap van zijn tulband voor zijn mond tegen het binnendringende woestijnzand. ,,We dachten dat we in Tsjaad waren ontsnapt aan het geweld in Soedan.''

De oorlog in de West-Soedanese regio Darfur, tussen Soedanese regeringstroepen en Arabische milities enerzijds en Afrikaanse rebellen anderzijds, breidt zich uit naar het buurland Tsjaad. Soedanese strijders voeren elke dag aanvallen uit op nederzettingen van vluchtelingen. Tsjadische dorpelingen blijven niet buiten schot. De aanvallers gaan volgens talrijke ooggetuigen gekleed in uniformen van het Soedanese regeringsleger.

De vorige dag kwamen ze met honderden tegelijk. Op paarden. ,,Ze schoten met geweren en luchtdoelraketten en gingen er met onze koeien vandoor'', vertelt Marcel die in een eerste-hulppost van Mahamata een gewonde verzorgt. ,,Een van ons wist te ontsnappen op zijn paard en waarschuwde Tsjadische soldaten in Adré. Zij arriveerden na enkele uren en doodden acht aanvallers.''

Deze dag keerden de strijders uit Soedan terug naar Mahamata en namen wraak voor hun verliezen van de vorige dag: ze executeerden een oude man. Kinderen en vrouwen renden alle kanten uit. In de nederzetting houden zich nu vrijwel alleen mannen op. ,,We hebben onze kinderen nog niet teruggevonden'', vertelt Yusuf Adam, een vader van vijf, ,,ik hoop dat ze zich ergens in de omgeving schuil houden.''

Wie zijn degenen die de vluchtelingen in het grensgebied terroriseren? De vluchtelingen, leden van Afrikaanse stammen in Soedan, zeggen allemaal: het zijn de Arabieren van de Soedanese regering. ,,Kijk daar, een kilometer verderop, vlak over de grens, zie je die mannen op een heuvel?'' wijst Yusuf. ,,Het zijn dezelfde soldaten die ons verdreven uit onze dorpen in Soedan.''

De oorlog in Darfur is de grootste oorlog in Afrika. De slachtoffers zijn voornamelijk burgers. Ruim één miljoen inwoners van Darfur zijn ontheemd en meer dan 100.000 zijn naar Tsjaad uitgeweken. De Soedanese regering heeft de hulporganisaties verboden om in Darfur op grote schaal hulp te verschaffen aan de ontheemden. Bovendien sloot de regering onlangs de grens met Tsjaad. Het Soedanese leger probeert vluchtenden te verhinderen om naar Tsjaad te ontsnappen. In het 1.300 kilometer lange Tsjadische grensgebied, dat onbarmhartig droog is en een infrastructuur ontbeert, is hulpverlening zeer moeilijk, voorzover hulp wegens de aanvallen nog mogelijk is.

Noch het Tsjadische regeringsleger noch de buitenlandse hulporganisaties zijn in staat de vluchtelingen te beschermen. Enkele weken geleden ging een actie van start om de vluchtelingen landinwaarts te vervoeren, een operatie die tergend langzaam verloopt. Veel vluchtelingen trokken op eigen initiatief uit het grensgebied weg, op zoek naar veiligheid, voedsel en water. ,,Want zelfs als we met ons vee naar de waterplaatsen in het grensgebied gaan, wordt er op ons geschoten'', klaagt een vluchteling.

In de nederzetting Birkandji ligt in het mulle zand het achtjarige meisje Nadiva te ijlen. Haar oudere broertje stierf een maand geleden aan ondervoeding, nu lijkt haar beurt gekomen. Haar haar begint uit te vallen, haar huid is dof. Een eenzame hulpverlener stuit bij toeval op haar en wil haar meenemen naar het ziekenhuis in Adré. De vader van Nadiva haalt de schouders op: ,,Wat maakt het uit, of ze nu of later sterft? Zonder voedsel kunnen we toch niet voor haar zorgen.'' De situatie is vooral in het noordelijke gedeelte langs de grens precair en hulpverleners vrezen voor een verdere verslechtering als er niet snel meer voedselvoorraden worden aangelegd. Het grootste probleem blijven echter de oorlog in West-Soedan en de toenemende onveiligheid in Tsjaad.

De angst in Mahamata is nu omgeslagen in paniek. Iedereen wil weg. Want afgelopen nacht kwamen ze opnieuw, de derde aanval vanuit Soedan in twee dagen. ,,We zijn schietschijf geworden'', roept Yusuf Adam. Waar kan ik vannacht nog veilig slapen? Ik vertrek uit Mahamata, al heb ik geen idee meer waarheen.''