Varen door het heelal

Dagelijks zien zo'n drieduizend passagiers een collage-kunst- werk van Harald Vlugt. Voor het grootste cruiseschip ter wereld, de Queen Mary 2, ontwierp hij een duizelingwekkend theater- gordijn.

In het archief van beeldend kunstenaar Harald Vlugt aan de Amsterdamse Rozengracht bevinden zich zo'n driekwart miljoen beelden. Jaarlijks schaft hij zo'n zesduizend boeken en tijdschriften aan. Uit die onmetelijke voorraad aan beelden put hij om zijn collages te maken. Hij kan in een minuut een foto vinden van bijvoorbeeld de in 1937 neergestorte zeppelin Hindenburg die dan al uitgebrand moet zijn, op een heuvel ligt en van links is gefotografeerd.

Vlugt (46) is begonnen als student tekenen en handvaardigheid aan de Witte Lelie in Amsterdam. Vervolgens werd hij beeldhouwer, nu legt hij zich toe op collages. Voor Vlugt ligt de collage dicht bij literatuur; een schrijver als W.F. Hermans maakte collages. Met dichters en literaire auteurs werkt hij veelvuldig samen in buitenzinnig kostbare boekwerken.

Zijn grootste kunstwerk (7,512,5 meter) vaart heen en weer tussen Southampton en New York. Een kleine drieduizend mensen zien in de theaterzaal van de Queen Mary 2 voor aanvang van Hollywood-achtige voorstellingen zijn theatergordijn. Het hoort tot de traditie van scheepsroutes als de Holland-Amerika lijn of de vaart tussen Amsterdam-Batavia dat schepen werden verfraaid door kunstenaars als Frans Lion Cachet, J.P. Oud, H.Th. Wijdeveld of Bart van der Leck. Voor de Queen Mary 2 is vijf miljoen dollar aan kunst gereserveerd. Werk van honderddertig kunstenaars uit zestien verschillende landen en twee theaters geven culturele allure aan de oceaanstomer. Er is een zaal gewijd aan wetenschap en een planetarium. Voorts telt de QM2 veertien dekken, vier riante restaurants en ruim duizend bemanningsleden.

Vlugt ziet de opdracht als een eer, anders bijvoorbeeld dan bij aankoop van een kunstwerk door het Stedelijk Museum. ,,Dan word je drie keer tentoongesteld'', zegt hij. ,,Een keer bij aankoop, nog eens bij een thematentoonstellng en vervolgens bij je dood.'' Zoals voor meer kunstenaars is het werken in opdracht, georganiseerd door het bureau Onderneming & Kunst, een betekenisvolle bezigheid, waarvan het vrije werk van de kunstenaar profiteert.

Voordat Harald Vlugt het theatergordijn ontwierp kreeg hij slechts de beschikking over een bouwtekening van de zaal. Hiervan maakte hij een maquette om zich de sfeer eigen te maken. Miljonairs reizen graag op het schip, bedrijven geven er hun seminars en Amerikaanse bejaarden zijn volop aanwezig, want zo'n reis is goedkoper dan het verblijf in een bejaardenhuis. Voor Vlugt is de collage de fraaiste, naar het surrealisme neigende kunstvorm. Door de combinatie van beelden ontstaan verrassende, nieuwe betekenissen. Zo maakte hij bij een erotisch gedicht van Pieter Boskma eens een collage van vrouwenarmen, benen en smachtende gezichten. Daarop legde hij stukjes rond glas die net tranen leken. Vervolgens schilderde hij de schaduw van het glas na. ,,Het is puur handwerk. Knippen, plakken, inschilderen'', zegt Vlugt. ,,Er komt geen computer aan te pas.''

In het atelier stelde hij de collage voor het theatergordijn samen. Op de voorgrond staat de wandelaar in de Alpen van de romantische Duitse schilder Caspar David Friedrich. We zien hem op de rug. In Friedrichs origineel ontvouwt zich aan zijn voeten een indrukwekkend gebergte. Vlugt doet het anders: de man blikt naar de wereld aan zijn voeten met daarboven het duizelingwekkende heelal vol planeten, een sterrenstelsel, de ijle blauwe lucht. Omdat de Queen Mary tussen Engeland en Amerika vaart, heeft Vlugt beide landen verwerkt in een fragment van de wereldkaart. Oude schepen van de Holland-Amerika Lijn, met de karakteristieke rode waterlijn, zwarte romp en wit bovendek zijn als speelgoedschepen op de oceaan afgebeeld. De stof van het gordijn (trevira) voldoet aan de eisen van brandveiligheid van zowel Europa als Amerika.

Vlugt, van wie werk te zien is in tal van musea in binnen- en buitenland, is enorm trots op zijn theatergordijn. Het idee herinnert aan decorontwerper Nicolaas Wijnberg, die feestelijke voorgordijnen voor de Amsterdamse Stadsschouwburg ontwierp. ,,Theater is feest'', luidde zijn motto. Vlugts varende gordijn met de romantische bergbeklimmer die uitkijkt over de wereld en de weidse hemel daarboven roept andere gedachten op: de theatertoeschouwer op de Queen Mary 2 is een reiziger door het heelal.