Van sovjetvazal tot lid van de EU: een onzeker bestaan

,,Het zou beter zijn als de lidstaten hun beloften zouden afstemmen op hun daden'', moppert Europees Commissaris Frits Bolkestein in gesprek met het Duitse zakenblad Wirtschaftswoche. ,,Iedereen spreekt zich uit voor meer concurrentievermogen, maar als het er om gaat concrete maatregelen te nemen, ziet het er heel anders uit.'' Volgens het blad heeft Bolkestein ,,een van de zwaarste banen in Brussel, en een dikke huid''. Desgevraagd maakt hij korte metten met het voorstel van Blair, Chirac en Schröder om een soort supercommissaris voor mededinging te benoemen: ,,Het voorstel wekt de indruk dat je mededinging kunt bewerkstelligen door er een supercommissaris voor te benoemen. Wat een onzin. Concurrentievermogen hangt af van factoren die de lidstaten controleren en niet van de Commissie.''

Kritisch is Bolkestein ook over de besteding van de Europese financiën. Zo vindt hij het niet goed te begrijpen waarom Duitse burgers voor de Franse landbouw zouden moeten betalen. Daar komt bij dat ,,we de uitbreiding in het oosten alleen kunnen betalen als we meer geld hebben. We moeten ons in Brussel natuurlijk wel de vraag stellen of dat geld dan ook zinvol wordt besteed.''

De Duitse burgers kunnen een steuntje in de rug vanuit Brussel best gebruiken, want volgens het Duitse opinieweekblad Die Zeit zijn velen van hen ronduit bang voor de uitbreiding van de Europese Unie naar het oosten. En de steun ervoor brokkelt snel af. Vorig jaar oktober zag 65 procent van de Duitsers de uitbreiding nog als een goede zaak, tegen 57 procent vorige maand. Het bedrijfsleven is evenmin enthousiast, constateert het blad. Uit recente cijfers blijkt dat slechts één op de drie managers de uitbreiding ziet als een kans, dat 40 procent er meer negatieve dan positieve factoren in ziet, en dat de rest het gewoon niet weet.

Evenals Wirtschaftswoche denkt het blad dat de landbouwsubsidies het grootste struikelblok zullen vormen, samen met het voornemen van de Europese Commissie de begroting in 2013 uit te breiden tot 150 miljard euro per jaar. Het zal er wel op neerkomen, denkt het blad, dat de financiële problemen zullen leiden tot sanering van de Europese landbouw- en structuurpolitiek. Met de toestroom van werknemers uit het oosten zal het volgens het blad wel meevallen. Want de Europese Commissie heeft voorspeld dat er de komende vijf jaar maar net een miljoen werkzoekers uit het oosten naar het westen zullen komen. Dat is een aderlating voor de nieuwe Europese lidstaten, want het gaat dan vooral om jonge, goed opgeleide werknemers.

Acht van de tien nieuwe lidstaten zijn voormalige sovjetsatellieten, constateert het Amerikaanse zakenblad BusinessWeek. En dat is beter te merken dan een aantal jaren denkbaar was. Zo vindt de Poolse minister van Defensie dat de grote Russische olie- en gasbedrijven niet zozeer commerciële ondernemingen zijn, maar instrumenten voor de Russische buitenlandse politiek. Toen Wit-Rusland in februari het contract met de Russische energieleverancier Unified Energy System UES opzegde omdat de prijzen omhooggingen, bleek dat geen enkele andere Russische onderneming het land van dienst wilde zijn. Een van de neveneffecten van deze burenruzie was dat heel Polen een dag lang afgesneden was van de gasvoorziening uit Rusland. En dat terwijl het land voor 80 procent afhankelijk is van Russisch gas.

Volgens het tweemaandelijkse Amerikaanse blad Foreign Affairs hoeven landen als Polen en andere voormalige sovjetvazallen zich weinig zorgen te maken, want ,,Rusland is een normaal land''. Het blad verzet zich tegen het momenteel gangbare idee dat Rusland een verwoest land is dat bevolkt wordt door criminelen. Volgens het blad is er veel meer reden Rusland te zien als een land dat worstelt met zijn communistische verleden en dat qua economische ontwikkeling vergelijkbaar is met Argentinië en Mexico.

Weliswaar zien de officiële cijfers over de jaren negentig er niet goed uit, maar schijn bedriegt, meent het blad, want er zijn redenen om aan te nemen dat de Russische economie het in het vorige decennium beter deed dan zichtbaar is in de cijfers. Zo bestond veel van de productiecapaciteit die in de jaren negentig verloren ging uit militaire goederen, of goederen die niemand wilde hebben. Bovendien groeide de informele economie in die periode als kool. En verder daalde de levensstandaard veel minder dan de officiële cijfers laten zien. De detailhandel groeide zelfs met 4 procent in de jaren negentig, althans volgens gegevens van het Russische bureau voor statistiek Gostatkom. En het autobezit verdubbelde bijna van 14 tot 27 op de 100 huishoudens.

Dat mag allemaal waar zijn, betoogt het Britse weekblad The Economist, maar mede dankzij Poetin zijn de machtsverhoudingen in Rusland totaal uit het lood, omdat er nauwelijks controle bestaat op de personen en instellingen die macht uitoefenen. De vroegere sovjetsatellieten die lid worden van de Europese Unie hebben volgens het blad alle redenen om zich ongerust te maken. Het blad pleit ervoor om Rusland zoveel mogelijk onder druk te zetten, bijvoorbeeld door hulp te geven aan vrije Russische media en aan vredes- en milieuorganisaties.