Heel anders dan Aznar

De felle kritiek van de bevolking op het regeringsbeleid inzake Irak en de olieramp met de Prestige wist hij bij de regionale verkiezingen vorig jaar niet om te zetten in stemmen. Maar nu wordt de socialistische partijleider José Luis Rodríguez Zapatero toch vrijwel zeker de nieuwe Spaanse premier.

De 43-jarige Zapatero heeft een lange staat van dienst binnen de PSOE. Hij kwam in 1986 als jongste parlementariër ooit in het parlement en klom al snel op binnen de socialistische partij.

De jurist – getrouwd en vader van twee dochtertjes – wordt omschreven als een harde werker. Een geheelonthouder die zegt niet van eten te houden. Eerder een pragmaticus dan een bevlogen ideoloog. De Spaanse media noemen hem verzoeningsgezind en zelden vurig. Een een onschuldige en idealistische Bambi, zo schreef een commentator.

Zapatero werd in 2000 gekozen tot leider van de socialisten, die na een verkiezingsnederlaag in 1996 en het aftreden van oud-premier Felipe González, hevig verdeeld waren geraakt. Zapatero beloofde verjonging en vooral vernieuwing door meer te luisteren en beter aansluiting te zoeken bij maatschappelijke ontwikkelingen.

Al vrij snel zette hij zich af tegen het beleid van de conservatieve regeringspartij PP. Hij had felle kritiek op het handelen van de regering inzake de olieramp met de tanker Prestige in november 2002. De schoonmaakwerkzaamheden waren `verknoeid', de omvang van de ramp `verdoezeld'.

Ook hekelde Zapatero het besluit om deel te nemen aan de oorlog in Irak als bondgenoot van de VS en Groot-Brittannië, net als bijna driekwart van de Spanjaarden. Hij verweet Aznar autoritair en antidemocratisch handelen, waarop de premier de oppositieleider een ,,bedreiging voor Spanje'' noemde en hem ,,ranzig isolationisme'', opportunisme, gebrek aan staatsmanschap en onverantwoordelijkheid verweet.

Nog steeds huldigt Zapatero het standpunt dat de oorlog verkeerd was. Een van zijn eerste campagnebeloften was de terugtrekking van de 1.300 Spaanse soldaten uit Irak als de Verenigde Naties niet voor 1 juli een breder mandaat krijgt, en vanochtend herhaalde Zapatero deze woorden.

De PSOE-leider hoopt een einde te maken aan de verdeeldheid in Spanje en de democratische instellingen weer dat prestige te geven die zij verdienen. ,,Dit zal een regering worden die werkt voor cohesie, harmonie en vrede'', beloofde hij gisteravond. Daarvoor zal hij zal hij wel moeten samenwerken met een andere partij. De socialisten behaalden geen absolute meerderheid. De belangrijkste taak van de regering, zo zei Zapatero, zal allereerst de strijd tegen terrorisme worden. ,,Samen zullen we het verslaan'', liet hij Spanje gisteren weten.

Dat hij daarbij de hulp van ander naties nodig heeft, staat buiten kijf. Maar Zapatero heeft al aangekondigd daarbij niet naar de huidige Amerikaanse regering te zullen kijken. Tijdens zijn campagne zei hij te hopen dat president Bush de verkiezingen van november verliest.

Eerder zal de socialistische leider de banden met `Europa' aanhalen. Bij het afscheid van Aznar in het parlement hield Zapatero de premier voor de belangrijke rol die Spanje onder premier González had gespeeld bij de Europese integratie te hebben veranderen in een factor voor de huidige verdeeldheid. Vanochtend zei Zapatero dat het zijn ,,intentie is het proces naar aanname van een Europese grondwet te versnellen''.