De Jehannes Passy

,,Van jongs af aan heb ik een sterke band gehad met het evangelie volgens Johannes. Waar Matteus zich richt op Christus als lijdende mens, plaatst Johannes de Christusfiguur in een breder verband. Hij bespreekt de betekenis van het passieverhaal voor de héle mensheid. Die abstractie staat me aan. Johannes vertelt gewoon het verhaal, terwijl Matteus er allemaal mensen en emoties bij betrekt. Waarom denk je dat Bachs Matthäus Passion zoveel langer dan de Johannes!?''

Hoite Pruiksma is dirigent, organist, componist en programmeur. Hij componeerde een Friestalige Jehannes Passy, die 20 maart door Capella Frisiae wordt opgevoerd in de Jacobijnerkerk in Leeuwarden en daarna op cd wordt vastgelegd. Pruiksma was eerder verantwoordelijk voor conceptconcerten als Orfeo Aqua; een openluchtopvoering van Glucks Orfeo ed Euridice op het Oudegaaster Brekken in de dageraad.

,,Als dirigent heb ik Bachs Johannes Passion twintig keer geleid en de Matthäus 33 maal – een symbolisch aantal! Daarnaast heb ik vaak uitvoeringen geleid van Johannes Passionen van andere componisten, en van daaruit ontstond de behoefte om een eigen, Friese, Jehannes Passy te componeren. In het begin, vijftien jaar geleden, was ik kerkmusicus. Nu ben ik vooral dirigent. Mijn Passy, die ruim een uur duurt, zie ik als afsluiting van mijn tijd als kerkmusicus en begin van nieuwe initiatieven. In de provincie werken die dingen anders dan in de randstad. Hier leidt een project als deze Jehannes Passy direct tot nieuwe plannen.

,,Vanaf het begin heb ik mijn passie op Friese teksten willen componeren. Gelukkig bestond er een kernachtige Friese vertaling vanuit het Grieks door wijlen Prof. Dr. W.J. Buma, die met mijn initiatief zeer verguld was. Alleen twee motetten klinken nu in het Latijn. Ik ben als Fries geboren en vind de Friese taal fantastisch. Dramaturgisch werkt het ook goed het rauwe Fries als volkstaal af te zetten tegen het Latijn, als afstandelijke kerkelijke wereldtaal. Het leuke is dat het Fries als zangtaal echt heel goed over komt, dat vonden zelfs luisteraars van buiten Friesland. Weliswaar zijn niet alle zangers Fries, maar daar merk je niks van. Ze hebben zich onze tweeklanken met nasaal bijklankje prachtig eigen gemaakt!

,,Ik heb verschillende symbolische lagen aangebracht in mijn Jehannes Passy. Neem het getal 3. Er zijn drie gekruisigden, en Petrus pleegt driemaal verraad. Ken je Christus, vragen ze hem. En hij antwoordt driemaal: ,,Ikke net!'' Dus laat ik ook muzikaal het interval terts steeds terugkomen. Zelfs de `choreografie' van de zangers heeft betekenis. Zo komt het koor op vanuit alle hoeken van de kerk, als gelovigen die uit alle windstreken naar Jeruzalem trekken. Aan het slot gaan ze net zo af, en blijven de drie zangers die Christus, Pilatus en evangelist waren, gedrieën over. Als verbeelding van de drie gekruisigden.

,,Mijn Jehannes Passy wortelt zeker in een kerkelijke traditie, maar is meer dan een kerkmuzikale compositie alleen. De band met de liturgie is breder, dieper. Dat hoor je ook. Muzikaal is het een bloemlezing van vijfhonderd jaar koorliteratuur. Ik heb me hoorbaar door componisten als Josquin, Penderecki en Schütz laten inspireren, en die invloeden ingebed in mijn eigen stijl en ideeën. Mijn fantasie is zo rijk dat ik er soms een beetje ongelukkig van word, en me bewust beperkingen opleg. Zo experimenteer ik wel met kerktoonaarden en de symbolische koppeling van die toonaarden aan personages, maar gebruik dan maar een paar noten. De muziek moet open en uitgestrekt blijven. Net als het Friese landschap.''

Jehannes Passy van Hoite Pruiksma op 20/3 Jacobijnerkerk, Leeuwarden. Aanvang: 20.15 uur. Res.: (0511) 425085; cd bestellen: (0514) 682196