Alle vlaggen in Europa moeten halfstok

Of nu Al-Qaeda of de ETA verantwoordelijk was voor de aanslagen van vorige week donderdag in Madrid, het antwoord is nauwere samenwerking in Europa, meent Timothy Garton Ash.

De bomaanslagen in Madrid zouden Europa's 11 september moeten zijn. Maar hebben wij, andere Europeanen, echt het gevoel dat we getroffen zijn? Of reageerden we spontaner en emotioneler toen de slachtoffers in New York vielen? En áls dit Europa's 11 september is, wat gaat Europa er dan aan doen?

Op woensdag 11 maart, die afgrijselijke dag, richtte de koning van Spanje zich via de televisie tot zijn volk, staand naast de Spaanse vlag. Stijfjes maar toch heel ontroerend ,,omarmde hij liefdevol en verdrietig' de familieleden van de slachtoffers. Hij sprak tot zijn volk, over zijn volk, voor zijn volk. Er was geen Europese vlag te zien. En toch worden wij als mede-Europeanen misschien niet alleen ontroerd door zijn toespraak, maar voelen we ook dat dit een deel van ons eigen verhaal is. Daar stond tenslotte de koning die Spanje van een dictatuur een democratie hielp worden en die 23 jaar geleden nog eens vrijwel eigenhandig de Spaanse democratie voor een militaire staatsgreep behoedde. Ook dat was, net als nu, een Europese gebeurtenis – een deel van onze gezamenlijke geschiedenis en onze gezamenlijke toekomst.

En wat betekent deze aanslag voor de mondiale `oorlog tegen de terreur' die president George W. Bush na Amerika's 11 september heeft afgekondigd? Al bijna duizend dagen hebben de Europeanen en Amerikanen nu een verschillende jaartelling. Europa veranderde na de aanslagen van 11 september 2001 lang niet zoveel als Amerika.

We riepen wel dat we ,,allemaal Amerikanen waren', maar we waren het niet echt. We hadden niet, zoals de Amerikanen, het gevoel dat we echt in oorlog waren. Zal dat nu wel zo worden? Zal het ,,we zijn allemaal Spanjaarden' van dit moment langer standhouden? Of zal de datum 11 maart 2004 uiteindelijk alleen in de Spaanse geschiedenis nagalmen?

Veel zal uiteraard afhangen van de vraag wie voor de aanslag verantwoordelijk was. Was het Al-Qaeda, dan zullen weinigen eraan twijfelen of dit Europa's 11 september was. Dan zijn die forensen vermoord als straf voor de zonden van het Westen. (Het maakt niet uit dat onder de onschuldige slachtoffers ook moslims uit Noord-Afrika waren die nu in de buitenwijken van Madrid wonen. Met zulke details moet je islamistische terroristen niet lastigvallen.)

Om toekomstige aanslagen te verhinderen, zullen de Europese politie en inlichtingendiensten nog nauwer moeten samenwerken en zijn Europese immigratie- en asielprocedures nodig. Eindelijk zal het tot ons doordringen dat de dreiging van het islamistische terrorisme voor ons geografisch dichterbij is dan voor Amerika. Het zal duidelijk zijn wat Europa moet doen, al wordt het daardoor niet gemakkelijker.

Er zal ook een diepere grond voor Europese solidariteit zijn. Als de regering-Aznar eruit is gepikt wegens haar deelname aan de ,,alliantie van kruisvaarders en zionisten' in de oorlog met Irak (zoals Al-Qaeda die noemt), dan is de les van dit moment dat geen enkele Europese regering ooit mee moet doen aan ingrijpen in de moslimwereld, uit angst voor represailles. En ook dat de Europeanen een hechter geheel zouden moeten zien te vormen.

Maar bedenk nu eens wat in het licht van de bomaanslagen in Madrid echt nodig is om de Europeanen doeltreffend te doen samenwerken in de oorlog tegen de terreur. Of nu Al-Qaeda of de ETA verantwoordelijk was, het antwoord is: nauwere samenwerking binnen Europa, en vooral met Frankrijk.

Frankrijk heeft de grootste moslimbevolking in de Europese Unie en aangezien de Basken aan weerszijden van de Frans-Spaanse grens wonen, is Frankrijk Spanjes belangrijkste Europese bondgenoot om de dreiging van het Baskische terrorisme het hoofd te bieden. Maar toch proberen die wijsneuzen in Washington – in naam van ,,de oorlog tegen de terreur' – een wig tussen Spanje en Frankrijk te drijven. Het gaat hier onmiskenbaar om het Kwaad, dus laten we ophouden met die malle transatlantische polemiek en laten we serieus worden.

En laten we ook als Europeanen serieus worden. Over twee weken is in Brussel de reguliere vergadering van de regeringshoofden van de EU, onder voorzitterschap van de Ieren – die het een en ander weten van de bloedige gevolgen van terreur. Zolang we niet weten wie deze gruweldaad heeft begaan, is het nog te vroeg om te zeggen wat de Europese reactie zou moeten zijn. Maar als wij menen dat Europa bestaat, zou er meer moeten komen dan alleen het gebruikelijke communiqué met zoethoudertjes.

Dit is min of meer wat we in een kalme analyse kunnen zeggen, na zo korte tijd, met nog zoveel onzekerheden; behalve misschien nog dat een kalme analyse niet genoeg is.

Op een moment als dit is het vooral nodig dat we onze solidariteit betuigen, niet intellectueel maar emotioneel, zoals de koninklijke verdediger van de Spaanse democratie zo ontroerend aan zijn eigen volk heeft gedaan. We zouden deze solidariteit hopelijk ook voelen als de terreuraanslag had plaatsgevonden op een stad in China, Peru of Ghana, gewoon omdat we mensen zijn. En we hadden die reactie zeker toen de aanslag een stad in Amerika trof.

Maar als wij Europeanen zijn, dan zullen we het des te scherper voelen omdat deze aanslag op een stad in Europa is gepleegd. Of onze vlaggen nu Europees of nationaal zijn, ze hangen allemaal halfstok.

Timothy Garton Ash is schrijver en historicus. Hij is verbonden aan het St. Antony's College in Oxford.

Gerectificeerd

Timothy Garton Ash

In het artikel Alle vlaggen in Europa moeten halfstok van Timothy Garton Ash (15 maart, pagina 7) ontbrak in een cruciale zin het woordje `niet'. De zin luidde: ,,Als de regering-Aznar eruit is gepikt wegens haar deelname aan de `alliantie van kruisvaarders en zionisten' in de oorlog met Irak (zoals Al-Qaeda die noemt), dan is de les van dit moment dat geen enkele Europese regering ooit mee moet doen aan ingrijpen in de moslimwereld, uit angst voor repressailes.' Volgens Garton Ash is die les juist ,,niet dat geen enkele Europese regering ooit mee moet doen aan ingrijpen in de moslimwereld, uit angst voor repressailes'.