Te koop in het Wilde Westen van weefselland

Het illegaal doorverkopen van lichamen die beschikbaar waren gesteld voor de wetenschap, heeft in de Verenigde Staten voor opschudding gezorgd.

Nieuwe knieschijven, huid voor brandwondpatiënten, collageen voor de dunne lippen van een filmster, complete lichamen voor de medische wetenschap: aan de donatie van lichamen valt een hoop geld te verdienen. Een schandaal aan de Universiteit van Californië in Los Angeles (UCLA), waarbij lichamen bestemd voor medische doeleinden zijn doorverkocht aan derden, heeft opnieuw onder de aandacht gebracht hoe kwetsbaar de omstreden handel in lichamen feitelijk is.

Andere Amerikaanse universiteiten hebben deze week hun anatomieklassen voorlopig stilgelegd. Medische faculteiten vrezen een zorgwekkend teruggang in praktijkervaring voor de chirurgen van de toekomst.

De onrust is groot. Eergisteren erkende ook een andere universiteit dat er was gesold met lichamen. Zo zouden ten minste zeven lichamen van de medische afdeling van Tulane University in de Amerikaanse staat Louisiana in handen zijn beland van het leger, waar zij tijdens mijntesten werden opgeblazen. Hoe dat kon gebeuren, is inmiddels schokkend duidelijk geworden: het bemiddelende bedrijf uit New York, National Anatomical Service, dat lichamen distribueert aan universiteiten in heel de Verenigde Staten, had de lichamen van Tulane doorverkocht aan eenheden van het Amerikaanse leger. Daarbij zou het bedrijf minimaal 25.000 dollar per lichaam hebben ontvangen.

Tulane University, dat jaarlijks 150 lijken krijgt gedoneerd maar er slechts 45 nodig heeft, heeft het contract met National Anatomical Service onmiddellijk verbroken.

Eerder vorige week werd bekend dat twee werknemers van UCLA tussen 1998 en 2003 zeker 496 lichamen voor een bedrag van 700.000 dollar hadden doorverkocht. Dat gebeurde tegen de uitdrukkelijke wensen van de overledenen in, die hun lichaam hadden gedoneerd voor medisch onderzoek aan UCLA. Beide mannen, de directeur van het Willed Body Program van UCLA en een naaste medewerker, zijn gearresteerd.

Maar het kwaad is geschied en alle medische faculteiten, maar ook ziekenhuizen vrezen nu dat Amerikanen minder bereid zullen zijn hun lichaam ter beschikking te stellen van de wetenschap. ,,Denk je in, je moeder heeft haar hele leven gezegd dat ze haar lichaam na haar dood aan de medische wetenschap wil geven en dan blijkt haar lichaam te zijn gebruikt bij tests met landmijnen. Dat is schokkend'', zegt Michael Myer van de Santa Clara University in Californië tegenover het persbureau AP.

Artsen wijzen erop dat de medische wetenschap is gediend bij experimenten met menselijke lichamen. ,,Zou je willen dat je dokter iets met je zou doen wanneer hij uitsluitend op een computer heeft geoefend?'', is de retorische vraag van Maria Saboia van de medische faculteit van de Universiteit van San Diego, in de Los Angeles Times. Lijken ,,zijn belangrijk bij het verkrijgen van kundigheid, niet alleen door je handen te kunnen gebruiken, het hoort bij de cultuur van het worden van een arts.''

Het schandaal in Los Angeles heeft het gebrek aan controle blootgelegd van een volgens sommigen uiterst schimmige markt in lijken. Hoewel organen formeel niet verkocht mogen worden in de VS, verdienen zogenaamde non-profit bedrijven grof geld met het heffen van verwervingskosten en transportvergoedingen. Op die manier kunnen hartkleppen tussen de 5.000 en 7.000 dollar per stuk opleveren en huid 1.000 dollar per tien centimeter. Wanneer één enkel lichaam kan voorzien in alle organen, dan kan een lijk 150.000 dollar waard zijn. ,,Het is het wilde Wilde Westen in weefselland, met weinig sheriffs een veel schimmige figuren die elkaar in achterkamertjes ontmoeten'', aldus medisch ethicus Art Caplan van de Universiteit van Pennsylvania tegen AP.