Rivalen `steunen de president'

Morgen wordt Vladimir Poetin herkozen als president van Rusland. De tegenkandidaten zijn er voor de vorm; het enige dat nog niet vaststaat is het opkomstpercentage.

Dit is het laatste lijsttrekkersdebat tussen de Russische presidentskandidaten voordat morgen de verkiezingen plaatshebben. Dit gaat over de toekomst van het grootste land ter wereld. Hier wordt geschiedenis gemaakt.

Naar omstandigheden is de sfeer dus wat gezapig bij de make-up kamer van het mediacomplex onder de Ostankinatoren. Geen Russische journalist die nog interesse heeft om achter de schermen met de kandidaten te praten. Debatteren doen de kandidaten niet: sinds president Poetin aangaf niet aan de tv-debatten deel te nemen, heeft de rest besloten dat het zonder hem zinloos is. Dus houden ze aan tafel één voor één langdradige betogen: de kijkcijfers zijn bedroevend.

Sergej Mironov, een Poetinaanhanger uit Sint Petersburg die oogt als een reuzemarmot, is toch nerveus. Hij ijsbeert door de gang, ineengeklemd tussen drie bomen van lijfwachten. Mironov is kandidaat ,,om de president te steunen'', en heeft verder niets te zeggen. Hij is een specialist in peperdure, volstrekt zinloze politieke projecten. Het Kremlin stak onlangs miljoenen in zijn `Partij van het Leven', die nog geen procent van de stemmen kreeg. Zijn electoraat, volgens de laatste peiling: 0,21 procent.

De communist Charitonov, misschien nog goed voor zes procent, laat zich met waardige blik bepoederen. De liberale kandidate Irina Chakamada blijkt heel goed in vuilbekken. ,,Ik ben verneukt, geen tijd voor jou'', schreeuwt ze in een mobiele telefoon. ,,Wat vreet jij hier uit?'', krast ze als ze ziet dat wij toekijken. Chakamada is deze verkiezing al voorbij: ze werkt aan een nieuwe liberale oppostiepartij, de Vrijheidspartij. ,,Als democraat kan je niet tegelijk oppositie voeren én het Kremlin steunen, zoals we de afgelopen vier jaar deden.'' Maar geeft zij, door zich kandidaat te stellen, Poetins herverkiezing niet juist legitimiteit? ,,Ik weet dat veel democraten niet willen stemmen, of `tegen iedereen' willen invullen op het stembiljet. Maar zo geef je aan niet in democratie te geloven.''

Oleg Malisjkin is als ex-bokser vooral bekend om de politieke tegenstanders die hij recentelijk in televisiestudio's molesteerde. Hij is door de ultranationalist Zjirinovski naar voren geschoven, zelf durfde die zijn grote retorische gaven niet tegen de oppermachtige Poetin in te zetten. Malisjkin kijkt met pretoogjes toe hoe de anderen over de grote politiek praten. Vindt hij het nog leuk om presidentskandidaat te zijn? ,,Nou ja, ik lach me dood om de rest. Wat een sukkels, ze weten niets van het echte leven. Hoe het is om met duizend roebel rond te komen. Op het veld zouden ze al na een week doodvallen.'' Heeft hij iets aan te merken op president Poetin? ,,Nee hoor, helemaal niets. Prima vent.'' Maar krijgt Malisjkin wel een eerlijke kans? Volgens de OVSE was Poetin tijdens de avondjournaals van 12 tot 26 februari in totaal 2 uur 38 minuten in beeld en Malisjkin maar 2 minuten. ,,En dus? Dat is genoeg voor mij. Ik ben niet zo'n prater.''

Dit soort kandidaten ziet het Kremlin graag in het veld tegen president Poetin. Het geeft zijn herverkiezing minimaal democratische fineer zonder hem te bedreigen. Want dat Poetin overweldigend wint, is duidelijk. Oppositiekrant Kommersant geeft hem 64 procent, anderen 80 procent of meer. De OVSE heeft ditmaal maar weinig waarnemers naar Rusland gestuurd: er staat niets op het spel, dus wordt er niet voor massale stembusfraude gevreesd.

Van de twee kandidaten die het Kremlin liever niet ziet, is de bekendste inmiddels afgevallen. De liberaal Ivan Rybkin gold als een pion van de in ongenade gevallen, maar uiterst actieve oligarch Boris Berezovski. Rybkin wekte grote opschudding toen hij plots verdween en weer opdook in Kiev. Meegelokt door de veiligheidsdienst FSB, gedrogeerd en gedwongen tot een optreden in een ,,walgeijke video'', zei hij achteraf. Rybkin is door de staatsmedia meedogenloos belachelijk gemaakt, wat zijn naamsbekendheid ten goede kwam. Rusland kan niet wachten tot de walgelijke video op een website als kompromat.ru verschijnt. ,,Wat is het: meisjes, jongetjes, schapen? We zijn heel erg benieuwd'', zegt scholier Aleksandr Klimov.

Het tweede zwarte schaap van het Kremlin is de rode econoom Sergej Glazjev. Glazjev werd voor de Doemaverkiezingen geadopteerd door het Kremlin om de communistische stem te splijten, maar deed dat net iets te goed: zijn partij `Moederland' kreeg maar liefst 12 procent. Glazjev dreigt zich dus te ontwikkelen tot de grote rode hoop van 2008, ten koste van alles moet worden voorkomen dat hij als tweede eindigt achter Poetin. Dus ontdekte Glazjev op campagne in de Wolgastreek dat allerlei afgehuurde zalen plots wegens brandgevaar of verbouwingen gesloten waren. Op tv is hij zeer zelden te zien. ,,Eigenlijk is dit zonde'', zegt Glazjev. ,,Poetin had een historische kans: voor het eerst in de Russische geschiedenis een brandschone en eerlijke campagne voeren en nog met 70 procent winnen. Een gemiste kans.''

Het Kremlin maalt niet om de tegenkandidaten, niemand neemt ze serieus. Het gaat louter over de opkomst. Medio februari daalde het aantal Russen dat aangaf te zullen stemmen tot 56 procent, en onder de 50 procent wordt de verkiezing ongeldig. Dat is het nadeel van zo'n tot in de puntjes geleide democratie: weinigen vinden het nog de moeite waard daadwerkelijk te stemmen. Glazjev: ,,Het Kremlin zet lokale bestuurders nu onder enorme druk om een opkomst van zeker 70 procent te realiseren. Daarop worden ze afgerekend.''

Dan komt de creativiteit van de Russische ambtenaar naar boven. Een Russische vriend werd gisteravond uitgenodigd voor een ouderavond. Het bleek niet echt over zijn zoon te gaan: de hoofdmeester hield een lange speech over het democratische proces. ,,Ik zeg niet op wie u moet stemmen, ik zeg alleen dat u moet stemmen!'' Sportlieden, filmsterren, de Russische patriarch: ze vertellen het volk op televisie hoe belangrijk hun stem is. In de meeste regio's hanteert men een combinatie van `koek en knoet'. Zo laat de burgemeester van Kaliningrad weten dat ambtenaren die morgen te lui zijn om te stemmen ontslag op staande voet mogen verwachten. ,,En wij gaan de kieslijsten zeer, zeer nauwkeurig controleren.'' Wie toch stemt, kan naast zijn stemlokaal een welgevulde markt verwachten, met worst voor de helft van de prijs. In de regio Jamal-Nemets is er gratis bier en een grote loterij voor kiezers. De prijzen: zeven Lada's, radio's, videorecorders en diners voor twee. Elk vervoer – inclusief taxi's – is morgen gratis. In Chabarovsk verstrekken de ziekenhuizen voortaan alleen gratis medische hulp aan patiënten die een geldig stembewijs overleggen.

Een heel bevredigend resultaat: opkomst 70 procent, Poetin 70 procent. Niet de 90/99 die in Sovjettijden als norm gold, maar Rusland is nu een democratie.