`Het moderne leven is leuk'

De familievoorstelling `De Moeder' van Artemis beschrijft een halve eeuw Nederlands gezinsleven waarin Tomadorekjes worden vervangen door spullen van Ikea.

Het huisje kan zwenken en rijden en hangt een beetje uit het lood. Het is het opvallendste decorstuk van De moeder, een voorstelling op locatie in Den Bosch. In een enorme fabriekshal probeert regisseur Matthijs Rümke de bewegingen van dat decorstuk uit. Intussen repeteren de spelers van Theater Artemis hun tekst rondom en in het huisje.

Één scène wordt steeds weer herhaald. Vader zit op de plee, moeder eveneens, een verdieping hoger. Chagrijnig roept ze naar haar man dat de vrouwenpraatgroep dadelijk komt. Of hij niet even het veld kan ruimen, samen met het kind. Goed dan, Pa neemt zijn spruit mee naar buiten. Naar de snelweg, waar geen verkeer raast, want het is een autoloze zondag. Op skippyballen hopsen vader en zoon door de stilte.

De moeder – voluit: De moeder van de mamma van de pappa van de mamma van de pappa van de mamma van mijn moeder – is een reis door de tijd. Een halve eeuw laaglandse gezinsgeschiedenis passeert de revue, van de vroege jaren vijftig tot en met 2001. De radio wordt vervangen door de televisie, het suddervlees maakt plaats voor pizza, de Tomado-rekken moeten voor bouwpakketten van de Ikea wijken en Ma emancipeert. Hetzelfde idee leidde onlangs bij de groep Els Inc. tot de voorstelling Morgen gaat het beter. Paul Pourveur schreef voor Artemis een epos voor alle generaties, met op het toneel tien gezinnen en daaromheen dertig figuranten. En met een oermoeder die de tijden aan elkaar praat.

Oermoeder Lucy verwijst naar het menselijke skelet dat in 1974 in de Afrikaanse woestijn werd gevonden. Regisseur Rümke na de repetitie: ,,De archeologen die haar opgroeven hadden de hele nacht het liedje Lucy in the Sky with Diamonds zitten draaien. Lucy is de oudste mensachtige ooit gevonden en in onze voorstelling verwondert zij zich over de moderne mens. Over de mens überhaupt. Zijn dwalingen èn zijn kracht. De buitenwereld beukt op het almaar schever staande huisje in en daarbinnen worstelt men met de veranderingen die zich steeds sneller lijken aan te dienen.''

,,Kinderen denken dat de tijd absoluut is,'' zegt Rümke, zelf haast een halve eeuw oud, ,,ze denken dat wat wat nu is, zo blijft. Als de Amerikanen de rotzakken zijn, of juist de goeien, dan geldt dat voor altijd. In kinderogen dus, maar ook wel in die van volwassenen. Zo ordenen wij de chaos. Heel praktisch - en tegelijk angstig en star. Je kunt ook minder bang voor chaos en verandering zijn, willen wij laten zien. Uiteindelijk komt het toch altijd weer goed met de mensheid. Dankzij onze fenomenale overlevingsdrift, onze creativiteit, ons vermogen om lief te hebben, tegen de klippen op.''

Elk gezin dat een kind op de wereld zet, laat zich volgens Rümke door dat oervertrouwen leiden en de voorstelling eindigt met de monoloog van een enthousiaste foetus. Waarmee De moeder nog geen verheerlijking van blinde natuurkrachten is en ook niet van het gezin. ,,Het gezin is een microsamenleving met even harde conflicten als in de macromaatschappij. Ons gezin uit het jaar 1953 kampt met de foute ouders van de moeder en de glurende buren. Ons gezin uit 1967 wordt gespleten door een kwade vader en een woedende dochter, die het huis voor een betere wereld verlaat. En het gezin uit de jaren 90 is een puinzooi, met kinderen uit diverse huwelijken, met ingewikkelde bezoeksregelingen en met een zoon die door de drukte ADHD is geworden. Al die gezinnen hebben het knap moeilijk met elkaar, en dat is in het theater spannender om te zien dan pure pais en vree.''

Rümkes ouders scheidden toen hij elf was. Toch had hij een prettige jeugd. Vader arts, moeder pianiste, een stimulerend gezin in Amsterdam-Zuid. ,,En een straat waarin je nog kon voetballen. De tuinen van het Rijksmuseum waar je heerlijk doorheen kon struinen. Het Barlaeusgymnasium heel opwindend: revolutionaire tijden direct aan het Leidseplein.'' Zelf is hij ook gescheiden en hertrouwd. Twee grote zonen uit het eerste huwelijk, een jonge dochter uit het tweede. ,,Die veldslag om als gescheiden man contact met je kinderen te houden ken ik uit ervaring. Al gaat het nu wel goed.''

De jeugd die naar De moeder komt kijken, krijgt veel te verduren. Er passeren reclamespotjes tot en met film noir. Is dat voor kinderen wel te begrijpen? Beslist zegt Rümke: ,,Gehannes is niet per se tragisch. Een van de moeders bijvoorbeeld verveelt zich en schaft een minnaar aan. Dan worden ze bijna betrapt en de minnaar verlaat het huisje door de schoorsteen. Een kind vindt dat komisch en ook ik heb er schik in. Het moderne leven is krankzinnig leuk.''

`De Moeder' t/m 23 mei Interpharm-fabriek, Magistratenlaan 151, 's-Hertogenbosch. Inl. (0900) 3372 7233 of www.theateraandeparade.nl.