`Geef moslims de kans volwaardige burgers te zijn'

Volgens de AIVD voelen jonge moslims in Nederland zich aangevallen door de harde opmerkingen van opinieleiders over de islam.

Het is frappant, constateert Haci Karacaer, directeur van de Turkse moskeeorganisatie Milli Görüs. Als de inlichtingendienst AIVD in negatieve zin melding maakt van de islam, is de dienst een betrouwbare bron. Politici en andere opiniemakers stellen die informatie dan niet ter discussie. Maar: ,,Nu de AIVD zegt: dames en heren, kan het niet een toontje lager, met uw uitspraken drijft u allochtone jongeren in de armen van de jihad, vinden ze dat de AIVD de wereld op zijn kop zet.''

Opiniemakers, van Kamerleden tot wetenschappers, waren het allemaal eens in hun eerste reactie op de recente notitie van AIVD. De inlichtingendienst stelde in een brief van minister Remkes (Binnenlandse Zaken) aan de Tweede Kamer dat ,,een groeiend aantal moslims zich door opiniemakers en opinieleiders in het maatschappelijke verkeer onheus bejegend voelt''. ,,De groep van de zich onheus bejegend voelende jongeren vormt een voorname vijver voor radicalisering en eventueel rekrutering ontvankelijke personen.'' De dienst adviseert ook dat ,,stigmatisering'' voorkomen moet worden, ,,omdat polarisatie koren op de molen is van radicale moslims''.

Een verkeerde analyse van de AIVD, gebaseerd op de beperkte ervaring van de dienst met radicaal-islamitisch terrorisme, oordeelde Tweede-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali (VVD), Nederlands bekendste criticaster van de islam. ,,De AIVD doet een schandelijke aanval op de weinigen die hun nek willen uitsteken in dit politieke moeras'', oordeelde Kamerlid Joost Eerdmans (LPF). Roekeloos, typeerde ook strafrechtgeleerde en NRC-columnist Afshin Ellian de AIVD-analyse.

Maar vertegenwoordigers van migrantenorganisaties zijn het wél eens met de AIVD. Opinieleiders lopen weg voor de mogelijke gevolgen van hun uitspraken, constateert Karacaer. Door de islam voortdurend te kritiseren voelen moslimjongeren zich buitengesloten. ,,Daardoor krijgen ze steeds minder vertrouwen in Nederlandse samenleving. Dat geldt ook voor de jongeren met een opleiding. En de gematigde stroming, die er gelukkig ook nog steeds is in Nederland, wordt niet gehoord. Daarom kunnen ze die aanvallen op hun geloof niet relativeren. Ze krijgen het idee dat iedereen zo over hen en de islam denkt.'' Hij verwacht net als de AIVD dat als deze trend doorzet de radicale islam een grotere bedreiging zal gaan vormen voor de samenleving.

Ook Sadik Harchaoui, directeur van het centrum voor multiculturele ontwikkeling Forum, vindt dat door de radicale uitspraken van politici en andere opinieleiders het wij-zij-gevoel compleet is. ,,Bruggenbouwers zijn uit'', constateert Harchaoui. De nadruk ligt volgens hem op de religieuze verschillen, waardoor allochtone jongeren een individuele identiteit wordt ontzegd. ,,Uiteindelijk zijn ze toch altijd weer die achterlijke moslim. Dat leidt ertoe'', meent hij, ,,dat deze jongeren het gevoel hebben dat ze nergens thuishoren. En dat maakt hen ontvankelijk voor de radicale islam.''

Jamal Ftieh van het Komité Marokkaanse Arbeiders Nederland ziet in zijn omgeving jongeren niet geronseld worden voor de gewelddadige jihad, ,,ook al gaat er geen dag voorbij zonder dat moslims en Marokkanen negatief worden afgeschilderd in de media.''

Ongezouten kritiek van opiniemakers en populistische uitspraken van politici werken wel demotiverend bij velen, meent hij. En niet alleen bij jongeren. ,,Moslims denken: we doen er alles aan om ons te ontwikkelen als burgers van deze samenleving, maar wat we ook doen, we worden keer op keer als tweederangsburgers beschouwd, we worden buitengesloten'', zegt Ftieh. ,,Het proces van integratie wordt door de opinieleiders niet alleen verstoord maar ook juist zwaar beschadigd. Teleurgesteld als ze zijn trekken moslims, jong en oud, zich terug. Ze keren terug naar hun roots, cultureel en religieus.''

Wat te doen om het tij in Nederland te keren? ,,Politici en opinieleiders moeten invoelender worden'', stelt Harchaoui voor. ,,Ze moeten zich bewust zijn van de effecten van hun uitspraken.'' Opinieleiders moeten ophouden met het ventileren van hun eenzijdige benadering van moslims en Marokkanen, vindt Ftieh. ,,Geef ons de kans en de ruimte om volwaardige burgers te zijn, stop ons niet voortdurend in een apart hokje. En probeer van ons ook geen prototype Hollanders te maken. Een beetje respect doet wonderen.''

Saïd Bouddouft van het Samenwerkingsverband van Marokkanen en Tunesiërs zou graag zien dat politici niet langer ,,makkelijk willen scoren ten koste van migranten''. ,,Sinds Fortuyn roepen ze allemaal wat'', vindt hij. De rechtsstaat is een van de weinige gezamenlijke waarden van moslims en de rest van de samenleving, zegt Bouddouft. ,,Iedereen moet de rechtsstaat respecteren en verdedigen, moslims ook. En politici, die moeten op hun beurt onze grondrechten respecteren. Ze moeten hun opvattingen blijven verkondigen, maar zonder te beledigen en provoceren.'' Dat het Kamerlid Wilders hoofddoeken zou willen verbieden, moet hij kunnen zeggen, zegt Boudoufft. ,,Maar dat hij zegt dat hij de moslims rauw lust is pure provocatie.'' (Wilders zei in een vraaggesprek met HP/De Tijd hoofddoekjes te willen verbieden ,,En laat daarna de hoofddoekjes maar wapperen op het Malieveld. Ik lust ze rauw.'')

Forum-directeur Harchaoui is blij met de AIVD-notitie, waarin de vervreemding van allochtone jongeren als oorzaak wordt genoemd van hun gevoeligheid voor de jihad. ,,We moeten deze jongeren weer aan Nederland binden.''