Fitness houdt de hersenen jong, ook bij ouderen

Conditietraining houdt niet alleen het lijf maar ook de hersenen jong. Lichamelijke fitte ouderen, laten medewerkers van de universiteit van Illinois zien, kunnen zich bij het maken van tests beter concentreren en maken minder fouten. Iets dergelijks was eerder ook al aangetoond bij muizen (Proceedings of the National Academy of Sciences, 2 maart).

De Amerikaanse onderzoekers hebben de lichamelijke prestaties van 40 ouderen tussen 55 en 80 jaar gemeten en hen in een fitte en minder fitte groep verdeeld. Vervolgens deden alle proefpersonen de Ericksen Flanker-test, een test op het geestelijk reactievermogen. Daarbij moeten de deelnemers uit een rij symbolen steeds zo snel mogelijk aangeven wat de richting van de middelste is. Het verwarrende is dat de flankerende symbolen nu eens gelijkgericht zijn (dus <<<<<) en dan weer tegengesteld (>><>>). Het gaat erom zo snel mogelijk met een druk op een knop rechts of links de richting van het middelste symbool aan te duiden. Tijdens de test lagen de deelnemers ook in een fMRI-machine, om te bepalen welke hersengebieden actief waren.

De lichamelijk fitste deelnemers maakten bij tegenstrijdige testprikkels 18 procent fouten en de minder fitte groep 26 procent. Op het fMRI waren bij de fitte deelnemers de hersengebieden die een rol spelen bij de aandachtsconcentratie duidelijk actiever.

In een tweede experiment kreeg de helft van een groep ouderen zes maanden lang drie keer per week een aerobicstraining. De andere helft deed alleen rek- en strekoefeningen. Na zes maanden was bij de aerobicsgroep niet alleen de capaciteit van hart en bloedvaten verbeterd maar tegelijk ook hun geestelijk reactievermogen, terwijl in de controlegroep niets was veranderd. Conditietraining kan dus zelfs bij ouderen die voordien niet echt fit waren, het geestelijk functioneren oppeppen.

Het precieze mechanisme dat ten grondslag ligt aan het betere functioneren van de hersenen na lichamelijke training is bij de mens nog niet met zekerheid vastgesteld. Bij muizen zijn er aanwijzingen dat lichamelijke fitheid gepaard gaat met verhoogde concentraties neurotrofinen in de hersenen. Die zorgen voor meer contacten (synapsen) tussen de zenuwcellen. Dat houdt de hersenen blijkbaar jong. Tegelijk, zo blijkt uit fMRI-onderzoek, neemt bij een regelmatige lichamelijke activiteit de doorbloeding vooral toe in hersengebieden die van belang zijn voor geheugen en concentratie.

Dat de lichamelijke toestand bepalend is voor het functioneren van de geest, wordt nog eens bevestigd door een onderzoek naar het verband tussen diabetes type 2 en geestelijke aftakeling bij 16.000 bejaarde deelnemers aan de Nurses' Health Study (British Medical Journal, 6 maart). De 1.400 diabetespatiënten onder hen scoorden 30 procent slechter bij allerlei cognitieve testjes dan degenen zonder deze ziekte. Medicinale behandeling helpt: patiënten die medicijnen slikken tegen hun diabetes type 2 bleken geestelijk even goed te functioneren als de ouderen zonder deze kwaal.