Dit is alleen nog maar het begin

De aanslag, donderdag in Spanje, is de bloedigste terreuractie ooit in Europa. Toch is het waarschijnlijk maar een voorbode van het tijdperk van het megaterrorisme dat er aan komt. Niet dat er iedere week ergens ter wereld vergelijkbare (of nog verwoestender) aanslagen gepleegd zullen worden, maar het betekent wel dat voor het eerst in de geschiedenis van de mensheid een klein groepje mensen over een enorme vernietigingskracht beschikt en in staat is schade te veroorzaken zoals we nog nooit hebben gezien. En juist omdat ze met weinigen zijn, blijkt het moeilijk te verhinderen dat ze aanslagen plegen.

Ondanks alle verdriet gaat het leven in Spanje door. Er zullen geen grote veranderingen komen in de Spaanse samenleving of in de politiek. Maar laten we ons eens voorstellen dat de terroristen geen `antieke' wapens zouden hebben gebruikt, maar nucleair materieel of biologische of chemische wapens (en dat ze dat zullen doen is alleen maar een kwestie van tijd). Laten we ons eens indenken dat de aanslag niet in Europa zou zijn gepleegd, maar in India of Pakistan, in India of Palestina: waarschijnlijk zou die hebben geleid tot een volledige oorlog.

Terwijl de deskundigen steeds pessimistischer worden, groeit in de publieke opinie de indruk dat het gevaar van terrorisme sterk wordt overdreven, dat regeringen excessief hebben gereageerd en dat het misschien niet zoveel geld en inspanning waard is om het terrorisme te bestrijden.

En als 9/11 een geïsoleerde gebeurtenis is? Als de aanslagen op Madrid zich niet herhalen? Vorige week was er in Postdam een belangrijk congres van politieke filosofen. De grote meerderheid kwam tot de conclusie dat niet het terrorisme het gevaar is, maar de strijd tegen het terrorisme. Want, zoals een Zuid-Afrikaanse schrijver zei, wie weet wat terrorisme is? Noemde het voormalige bewind in Zuid-Afrika de communisten niet terroristen? Vast wel, maar wat heeft dat nou te maken met de huidige situatie? En is het niet zo dat de regering Bush in de strijd tegen het fascisme een bijna fascistische onderdrukking uitvoert in de Verenigde Staten? Is dat niet veel gevaarlijker? Dit soort meningen wordt niet alleen gedeeld door filosofen en theologen, maar ze worden steeds algemener.

Het is makkelijk te begrijpen waarom. Wie tegen het terrorisme wil strijden, heeft geen toverwapens. De Amerikaanse en Europese inlichtingendiensten hebben het afgelopen jaar redelijk wat succes gehad in het ontmantelen van terroristische cellen en in het voorkomen van aanslagen. Maar het feit dat er nu 180.000 mensen werken in het Amerikaanse Nationale Veiligheidsbureau biedt geen enkele garantie dat toekomstige aanslagen voorkomen kunnen worden. Er komt enorm veel informatie binnen in Washington, maar het is zoveel dat het moeilijk is al die informatie te analyseren en te gebruiken.

De enige bekende manier om het risico te verminderen, is de terroristen het leven zuur te maken. Dat kan je niet altijd doen met legale middelen; het brengt met zich mee dat onschuldige personen lijden onder een hele reeks beperkingen, mogelijk dat ze gevangen worden gezet. Dat is nog geen fascisme of dictatuur, maar het is onrechtvaardig, en vandaar de groeiende protesten tegen de beknotting van onze vrijheden. Een van de filosofen op het congres in Postdam schreef onlangs dat de Verenigde Staten een incidentele aanval als die van 11 september kunnen overleven en dat er geen enkele reden is om excessief te reageren... en misschien had hij gelijk.

Maar als toekomstige terroristen overstappen op nog dodelijker wapens, blijft dat dan zo? Natuurlijk niet. De publieke opinie zou meteen om heel wat zwaardere middelen vragen dan die welke nu door regeringen worden toegepast. Dat is de huidige situatie: de groeiende discrepantie tussen de angsten van terrorisme-deskundigen en regeringen, en, aan de andere kant, het misplaatste optimisme van verdedigers van mensenrechten die klagen over misstanden.

Er bestaat geen wondermiddel voor dit probleem. Alleen de tijd zal helpen dit op te lossen. Er mogen geen nieuwe beperkingen komen op de individuele vrijheid en de democratie als daar geen brede publieke steun voor bestaat. En als er de komende maanden of jaren geen belangrijke aanslagen worden gepleegd, waarom dan noodmaatregelen nemen die niet echt nodig zijn? Als zulke aanslagen wel worden gepleegd, zal de roep om strengere middelen om onze traditionele vrijheden te beperken zo groot worden dat geen enkele regering zich ertegen kan verzetten. Maar ik vrees dat intussen de ontsteking van massavernietingswapens blijft tikken ... ook al zijn ze in Irak niet gevonden.

Is verbonden aan het Centrum voor Strategische en Internationale Studies in Washington. Auteur van `No End to War: Terrorism in the 21st Century'.

Gerectificeerd

Tekening Ulises

De tekening `Tunnel zonder uitgang' (13 maart, pagina 13) wordt toegeschreven aan Manuela Ortega / El Ulises. Dat is niet juist. De tekenaar is Ulises, de illustratie is overgenomen uit El Mundo.