Boekhouders doen 't met duizend miljard

Eerst Ahold. Toen de reserves van Koninklijke/Shell. Deze week kwam verzekeraar Aegon in opspraak doordat een dochter, makelaar Meeùs, een tijdje niet volledig met bezittingen en schulden in de boeken was verwerkt. Houdt het niet op?

Voor wie aan de normen en waarden van de BV Nederland twijfelft: houdt moed. De boekhoudpolitie popelt. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) gaat straks ook de boekhoudtrucs van het bedrijfsleven controleren. Nu doet niemand dat, alleen de Amerikaanse beurscommissie, de Securities & Exchange Commission (SEC) als Nederlandse bedrijven een Amerikaanse beursnotering hebben.

Zo weinig controle, zoveel op het spel. Nederlanders bezitten meer dan 1.000.000.000.000 euro aan pensioenen, koopsompolissen, beleggingsfondsen, aandelen, spaargelden en betaalrekeningen. Een substantieel deel daarvan is belegd in bedrijven.

Dit jaar spenderen de drie financiële toezichthouders, AFM (voorkennis, gedrag van financiële partijen), De Nederlandsche Bank (banken, beleggingsfondsen, trustbedrijven) en de Pensioen- en Verzekeringskamer (pensioenfondsen, verzekeraars) samen ruim 150 miljoen euro. Dat is 15 euro per belanghebbende, ervan uitgaande dat 10 miljoen mensen een pensioen of verzekeringspolis hebben. De consument betaalt het toezicht zelf: de bedrijven die onder toezicht staan worden door de controleurs aangeslagen en verwerken dat, mag je aannemen, in de prijs van hun financiële producten.

De hamvraag is: wat levert het toezicht op? De reflex bij vrijwel elke affaire is: meer regels, meer toezicht, meer budget. Extra toezicht schept extra verwachtingen. Elke nieuwe affaire daarna schept extra teleurstelling. Als politici al niet om meer toezicht vragen, zoals deze week in het `normen-en-waardendebat', dan komen toezichthouders, zoals A. Docters van Leeuwen van AFM, zelf wel met suggesties.

Wie controleert de toezichthouders? De Kamer drong deze week aan op maximale openheid. Bij vragen over individuele gevallen schermen de financiële speurneuzen met hun wettelijke geheimhoudingsplicht. Zij verschillen weinig van bijvoorbeeld de spionnen van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst. Bel ons niet, wij bellen u.

Eerder heeft de Kamer al een motie aangenomen waarin gevraagd wordt ook de effectiviteit van toezicht te testen. Krijgt Nederland bij een verdubbelde toezichtsbegroting dubbel goed toezicht? Of blijven de fraudes gelijk als het budget wordt gehalveerd? Het kabinet kan de zaak ook uitbesteden en jaarlijks een bedrag overmaken aan de SEC.