Sjacheraar

Zeven jaar geleden hebben verschillende dagbladen een ombudsman aangesteld, officieel om `de communicatie tussen lezer en krant te verbeteren'. Dat was een mooi initiatief, maar intussen lijkt het er meer op dat de functie van de ombudsman er vooral uit bestaat om de fouten van de eigen krant te verdoezelen of goed te praten.

Neem een kleine kwestie, die zich vorige week afspeelde in de kolommen van de Volkskrant.

Het begon in de dagelijkse televisierubriek, waar recensent Wim de Jong een opmerking maakte die om een bepaalde reden toch even je aandacht trok. Hij schreef: ,,En Twee Vandaag introduceerde niemand minder dan de oude journalistieke sjacheraar Hans Knoop als haar nieuwe correspondent bij het gerechtsgebouw in Aarlen.''

Daarop verschenen geen ingezonden brieven in de krant, maar kennelijk was er toch geklaagd, want op zaterdag deed Thom Meens, de ombudsman van de Volkskrant, wel degelijk een poging de communicatie tussen lezer en krant te herstellen. Na te hebben vastgesteld dat Hans Knoop ,,een doorgewinterde journalist'' is, vroeg de ombudsman zich af wat Knoop eigenlijk tot een sjacheraar maakt.

En dan schrijft Meens: ,,Volgens het woordenboek Van Dale is dat iemand die `minderwaardige, ongeregelde of bedrieglijke handel drijft'. Dat is een uitermate negatieve kwalificatie die in ieder geval in de betreffende televisiebespreking niet werd onderbouwd. Die daar ook nooit had kunnen worden onderbouwd, want het was helemaal niet de bedoeling Knoop zo neer te zetten, zegt de recensent. `Ik heb die term niet gebruikt met die connotatie (gevoelswaarde). Ik wilde aangeven dat het iemand is die als journalistiek ondernemer door het leven gaat, een markthandelaar in journalistiek. Knoop staat de ene keer aan de kant van de journalistiek en treedt de andere keer weer als woordvoerder op'.''

Hiermee was de kwestie voor Meens afgedaan, maar ik sloeg nog even de Van Dale op om te kijken of het woordenboek nog wat meer vermeldt over het woord sjacheraar. En ja: sjacheraar komt van sjachar en dat is Hebreeuws voor handelen. Met andere woorden sjacheraar en een joods woord, en als wij nu beseffen dat Hans Knoop niet alleen een doorgewinterde journalist is maar ook nog een doorgewinterde jood dan begrijpen wij ineens dat de connotatie (gevoelswaarde) antisemitisch is.

Wisten ze dat niet bij de Volkskrant? Natuurlijk wel.

Maakt die opmerking Wim de Jong tot een antisemiet? Natuurlijk niet.

Het is meer door het onhandig erom heen lullen van de ombudsman dat je er bijna iets van zou denken. De faux pas wordt erkend, maar over de werkelijke achtergrond wordt zorgvuldig gezwegen, en dat maakt het uiteindelijke resultaat bedenkelijker dan wat oorspronkelijk de bedoeling is geweest. Mij lijkt dat als een journalist een fout maakt of een verkeerd woord gebruikt, hij dat maar beter zelf kan herstellen, in plaats van het over te laten aan de ombudsman.

Want dat is natuurlijk ook het grote nadeel van al die ombudsmannen bij kranten: zij worden betaald door het instituut dat zij geacht worden kritisch te volgen, en daarbij staan zij ook nog eens onder curatele van de hoofdredacteur. Zo'n ombudsman zou financieel en redactioneel volledig onafhankelijk moeten zijn en als dat niet mogelijk is, kun je hem maar beter afschaffen.

Voor Hans Knoop vond ik het wel een beetje schlemielig (Hebr. Shelö mö'tl, voor wie niets goed gaat). Eerst krijgt hij het woord sjacheraar naar zijn hoofd en vervolgens wordt hij uitgemaakt voor een journalistieke ondernemer, alsof de Volkskrant zelf geen journalistieke onderneming is. Mijn journalistieke held is Hans Knoop ook niet, maar de verslaggeving van het proces-Dutroux deed hij eigenlijk heel goed.