Pas maar op, onze beurswaakhond gaat ook nog bijten

Het wordt menens. Minister Zalm wil een bijtertje op de beurs. De gevreesde Amerikaanse beurscommissie SEC wijst de weg: hier is AFM.

Boekhoudgedonder bij een Nederlands bedrijf? Bel de Amerikaanse beurscommissie, de SEC.

Heeft de `beurswaakhond' Autoriteit Financiële Markten (AFM) wel voldoende bevoegdheden bij de controle op de boekhoudkundige praktijken van het bedrijfsleven? wilde CDA-fractievoorzitter M. Verhagen woensdag weten in het Kamerdebat over normen en waarden in de publieke en private sector.

Minister G. Zalm van Financiën, volgens het ongecorrigeerde stenogram van de Tweede Kamer: ,,Die zijn natuurlijk volstrekt onvoldoende, want in feite zijn ze er helemaal niet. Er komt een wet waarin getracht zal worden om de bevoegdheden adequaat te regelen.''

Zalm, negentien maanden eerder, in antwoord op PvdA-Kamerlid B. Koenders, die vroeg naar publiek toezicht op financiële verslaggeving door bedrijven en publiek toezicht op accountants: ,,De introductie van dat toezicht in Nederland, zoals reeds door onze ambtsvoorgangers aangekondigd, verdient prioriteit''.

Koenders' vragen waren ingegeven door de ontdekking van mogelijk opgeklopte winstcijfers van KPNQwest, een exploitant van een datanetwerk, dat net bankroet was gegaan. Vóór KPNQwest kwam softwarebedrijf Baan ten val. Ook daar leek sprake van vergaand creatief boekhouden.

Na KPNQwest volgden nog wat kleinere affaires (Landis, LCI) en een grotere (KPN gaf volgens de rechter zijn beleggers onvoldoende inzicht in een mislukte miljardenovername). Toen kwam Ahold. En nu zitten beleggers met de onverklaarde afwaardering van de `bewezen' olie- en gasreserves bij Koninklijke/Shell.

Bij de grote schandalen (Baan, Ahold, Shell) was behalve het ontbreken van Nederlands toezicht nog een andere constante factor: de SEC. De Securities & Exchange Commission (SEC) kwam in actie doordat de betrokken bedrijven ook een notering op een Amerikaanse effectenbeurs hebben.

Vorig jaar deed Zalm, bij een Amerikaans bezoek, ook de SEC aan. Hij werd ontvangen door commissioner Roel Campos, geboren in Harlingen, niet in Friesland, maar in Texas. Zalm spelde de naam van de SEC net fout, maar noteerde op zijn weblog op internet dat het een ,,zeer verhelderend'' bezoek was.

En zie, het eenjarig jubileum van het Ahold-schandaal forceert een doorbraak. Zalm zei het woensdag onomwonden: de Nederlandse AFM krijgt ,,een bevoegdhedenpakket dat vergelijkbaar is met dat van de SEC''.

De ,,komende jaren'' krijgt AFM toezicht op prospectussen van bedrijven die een beroep op de kapitaalmarkt doen. AFM krijgt toezicht op de publicatie van koersgevoelige informatie. AFM krijgt toezicht op tijdige publicatie van financiële berichten. AFM krijgt toezicht op accountantsorganisaties. En op tussenpersonen in financiële diensten.

En minister-president J. Balkenende voegde nog meer toe: het is logischer dat de meldingsplicht voor accountants van financieel-economische fraude wordt overgeheveld van de Landelijke Politiediensten naar AFM. En hij zei PvdA-fractievoorzitter W. Bos toe dat ,,beleggers en andere consumenten beter en sneller gewaarschuwd moeten worden tegen misstanden'' door de financiële toezichthouders, zoals AFM.

Maar waarom was het AFM niet eerder gelukt een SEC-status te krijgen? AFM is ,,een net ontstane organisatie'', hield Zalm de Kamer voor, terwijl de SEC al ,,75 jaar'' bestaat. AFM is de opvolger van de Stichting Toezicht Effectenverkeer die in 1988 werd opgezet; de SEC is van 1933.

Of zijn er ook andere verschillen tussen Nederland en de Verenigde Staten? Eind 2001 ging de energiehandelaar Enron bankroet in een fraudeschandaal. Schade: tientallen miljarden dollar. De SEC kreeg harde kritiek wegens laks toezicht. De Amerikaanse wetgever had acht maanden nodig voor een antifraudewet met tanden. Het is nog wachten op een Nederlandse variant.

Dit jaar is de begroting van AFM ruim 57 miljoen euro, negen maal zoveel als zes jaar geleden. Toen werkten er 65 mensen, dit jaar meer dan 400. Van de begroting wordt 38 miljoen euro betaald door de financiële bedrijven die gecontroleerd worden. Zij klagen zich blauw over de kostenstijging.

Zalm in de Kamer: ,,Ik vermoed dat er nog heel wat gebibberd zal worden voor onze AFM''.