Loom ligt daar de stad

`De lucht, droog, zuiver, zwaar en veerkrachtig, moet wel aangenaam zijn voor het gestel van diegenen die lijden aan aandoeningen aan de zenuwen, stofwisseling, vezels, lymfeklieren en bloedsomloop.' De achttiende-eeuwse Britse satiricus Tobias Smollett was verrukt over het klimaat in Nice, waar hij `een kwieker gemoed' had dan elders. In Travels through France and Italy (1766) noteerde hij zijn ervaringen in de toentertijd geïsoleerd liggende kustplaats aan de Middellandse Zee waar hij tussen 1763 en 1765 met onderbrekingen anderhalf jaar had gewoond. Hoewel hij een weinig geflatteerd beeld gaf van cultuur en bevolking van Nice, schreef hij in vervoering over de ligging van de stad, de flora en fauna en ontdekte hij als een van de eersten de heilzame werking van het plaatselijke klimaat op de gezondheid. Het waren deze enthousiaste berichten van een doorgaans venijnige polemist die het imago van Nice radicaal zouden veranderen.

Al spoedig na publicatie van Smolletts reisbrieven kwamen de eerste nieuwsgierige landgenoten naar Nice om er te overwinteren. Het onbetekenende provincieplaatsje groeide uit tot een populair kuuroord waar tuberculeuze Engelsen aan het eind van de achttiende eeuw in groten getale naartoe trokken. In de eeuw daarna werd Nice steeds meer een mondaine badplaats met imposante villa's en pronkerige hotels waar de beau monde zich wentelde in luxe en dolce far niente. Het was niet alleen de favoriete Rivièra-bestemming van veel Britse aristocraten, onder wie koningin Victoria, maar inmiddels ook van Russische blauwbloedigen. Een van hen was de jeugdige dagboekschrijfster Marie Bashkirtseff, die op papier dweepte met haar liefde voor de stad, haar betoverende licht, lucht en kleuren.

Ook op veel andere schrijvers en kunstenaars oefende Nissa la bella een magnetische aantrekkingskracht uit. Nice, muze van azuur, het elfde deel in de Oog in 't Zeil Stedenreeks van uitgeverij Bas Lubberhuizen toont de stad als culturele pleisterplaats. De auteurs gaan in op de betekenis die ze heeft (gehad) voor leven en werk van bezoekers als Nietzsche, Tsjechov, Gogol, De Maupassant, Nabokov, Matisse, Modiano en voor Duitse exilschrijvers, onder wie Joseph Roth en Klaus en Heinrich Mann, die zich aan de Azurenkust een tijdlang veilig waanden.

De artikelen van de Nederlandse en Belgische medewerkers aan de bundel geven een kleurrijk beeld van Nice's Belle Epoque. Ze nodigen uit tot een bezoek aan de stad en het spoor te volgen van Dirk Leyman, samensteller van de bundel. Hij maakte een literaire wandeling langs de vaak bezongen Baie des Anges en roept het glorierijke verleden in herinnering. Ondanks veel lelijke nieuwbouw zijn nog oude adressen te vinden als Hotel Negresco, waar Nabokov verbleef, en Villa Mauresque, decennialang eigendom van Somerset Maugham. In de literatuur heeft Nice her en der sporen nagelaten, zoals in het werk van Jean-Marie Gustave Le Clézio en in enkele grote romans van Couperus, die er jaren resideerde, en de stad wellustig omschreef als een `loom neer liggende vrouw' [...] `droomstarende over hare blauwe zee...'

Dirk Leyman (samenstelling): Nice, muze van azuur. Het Oog in 't Zeil-Stedenreeks 11. Bas Lubberhuizen, 328 blz. €24,50