Hongaarse nieuwbouw, Haagse architect

Architect Dick Sikkes ziet in Hongarije kansen voor Nederlandse oplossingen in combinatie met lokale `extremen'. ,,We zitten hier vanuit Europees denken.''

,,Ik denk dat het een gebrek aan visie is'', zegt architect Dick Sikkes over de uitwassen die je in de Hongaarse nieuwbouw ziet. Protserige paleizen voor de nieuwe rijken, inderhaast gebouwde winkelcentra.

Sikkes: ,,Toen met het communisme de vijfjarenplannen zijn afgeschaft, is er niets voor in de plaats gekomen. Je ziet dat er veel individuele ontwikkelingen zijn, zonder dat er een stedenbouwkundige organisatie aan te pas is gekomen. De hypermarkten liggen lukraak in het landschap.''

Het veertig man tellende Haagse architectenbureau Roeleveld-Sikkes heeft sinds twee jaar een kantoor in de Petöfi Sándorstraat in hartje Boedapest, waar zes man werken. Het in stedenbouwkundige projecten gespecialiseerde architectenbureau is in Hongarije terechtgekomen door de Hongaarse Judit Szalai, die als stagiaire naar Den Haag kwam. Nadat het Haagse bureau dankzij haar twee jaar geleden had meegedaan aan een prijsvraag voor een stedenbouwkundig project in de Hongaarse stad Miskolc en won, werd besloten een kantoor in Hongarije te openen. Sindsdien werden nog twee Hongaarse prijsvragen gewonnen. Buiten de nieuwe wijk in Miskolc werkt het kantoor nu aan een verzorgingshuis, een kindertehuis en twee gebiedsontwikkelingsprojecten bij Boedapest.

Sinds het einde van het communisme in 1989 bestaat er in Hongarije nauwelijks meer sociale woningbouw zoals in Nederland. Van de nieuwbouwmarkt bestaat 95 procent uit koopwoningen, slechts 5 procent uit huurwoningen. Dick Sikkes: ,,Er is een sterke trend onder de Hongaren om de woningen in de grote socialistische paneelblokken te verkopen en een kleiner nieuwbouwappartement te kopen. Daardoor is er een enorme vraag naar kleinere nieuwe appartementen.''

In Miskolc worden naar Nederlands voorbeeld kleinere en grotere woningen door elkaar heen gebouwd. Het architectenbureau Roeleveld-Sikkes voert de stedenbouwkundige regie en heeft twee appartementsgebouwen zelf ontworpen. Architecten van verschillende andere bureaus hebben ontwerpen gemaakt voor nog eens vijfhonderd te bouwen huizen.

Miskolc ligt in het oosten van Hongarije en was voorheen hét centrum van de zware industrie, die de afgelopen tien jaar ingestort is. Daardoor heeft Miskolc enigszins de aanblik van een spookstad, met kolossale verlaten fabrieksterreinen. De stad heeft makkelijk toegang tot grondstoffen en arbeidskrachten en werkt aan een comeback. De Duitse gereedschapsproducent Bosch heeft een fabriek in Miskolc gevestigd en de stad hoopt meer buitenlandse bedrijven aan te trekken. Het initiatief voor het bouwen van de nieuwe wijk komt van Mik, een ontwikkelaar die grotendeels eigendom is van de gemeente. Het Nederlandse Bouwfonds participeert in het project. Als de haalbaarheidsstudie die een dezer dagen wordt afgerond, positief uitvalt, zullen Mik en het Bouwfonds gezamenlijk de ontwikkeling van het driehonderd hectare grote terrein leiden.

,,Deze manier van werken, het zoeken naar eenheid, is typisch een problematiek die nu in Hongarije speelt en waar we in Nederland, sinds we in de jaren tachtig inzagen dat je niet zonder stedenbouwkundig plan kan, veel ervaring mee hebben'', zegt Dick Sikkes. ,,Na de val van de Muur is het hier revolutionair gegaan. Overal ter wereld heb je te maken met het spanningsveld tussen overheid en privé-initiatief, maar in het postcommunistische Hongarije kreeg iedere overheidsbemoeienis ineens een smerige smaak. Daardoor is het naar de andere kant doorgeslagen.''

,,Nederland is een heel systematisch land'', zegt Judit Szalai. ,,Dat is hier anders. Maar ook het idee over wat mooi is, verschilt. In Hongarije geldt: hoe rijker versierd, hoe mooier, terwijl Nederland een traditie van soberheid kent. De culturele verschillen kunnen niet genegeerd worden.''

Dick Sikkes ziet goede mogelijkheden in Hongarije, en ook in de omliggende landen. Met de uitbreiding van de Europese Unie wordt de wetgeving van Hongarije steeds verder gelijk getrokken met die van de EU, waardoor het steeds makkelijker wordt bedrijven in Midden-Europa op te zetten. Het streven van Roeleveld-Sikkes is het Hongaarse kantoor naar een man of vijftien uit te laten groeien. Over omzet en winstgevendheid worden geen uitspraken gedaan, maar de ontwikkelingen vinden plaats vanuit ,,een gezonde financiële achtergrond''.

,,Het is niet dat we hier zitten om de lagere lonen – de lonen zijn hier ongeveer de helft van wat ze in Nederland zijn. Het is vanuit een Europees denken dat we hier zijn. De automatisering heeft het mogelijk gemaakt. Het grootste probleem voor ons tot nu toe was de douane. We hebben in Nederland geprogrammeerde computers hier naartoe gebracht. Dat heeft een ellende gekost om die de grens over te krijgen.'' Met het Hongaarse lidmaatschap van de EU per 1 mei gaan de grenzen open en behoren douanefrustraties tot het verleden.

,,Wat verder moet veranderen, is het beeld dat men in Nederland heeft van Hongarije en Midden-Europa. Het misplaatste idee dat wij dingen beter zouden kunnen. Wij denken oplossingsgericht, de Hongaar denkt in extremen. Dat samengevoegd levert heel goede en mooie dingen op.''

Zesde deel in de serie `zaken doen in het nieuwe Europa'. Eerdere afleveringen zijn nog te lezen op www.nrc.nl