het beeld

Al zappend tussen verschillende Europese en een Amerikaanse zender, nam de verslaggeving van `11-M' in de loop van de avond het karakter aan van een macabere whodunit: de Bask of de Moor. Als we de suggestie van een ETA-sympathisant in het VRT-journaal even negeren – dat de Spaanse staatsveiligheidsdienst het heeft gedaan, om een verkiezingsoverwinning voor premier Aznars conservatieve partij te fabriceren – dan resteert nog een derde optie, namelijk dat ETA en Al-Qaeda hebben samengewerkt.

Die mogelijkheid, voor het eerst geopperd door onze minister van Buitenlandse Zaken Bot, werd door de Nederlandse correspondenten in Madrid (Robbert Bosschart voor het NOS Journaal, Steven Adolf voor Netwerk) als zeer onwaarschijnlijk van de hand gewezen. Maar tot een uur of negen leek ook de mogelijkheid dat de ETA er niets nee te maken had, zo goed als uitgesloten, al was het maar omdat de Spaanse media de hele dag in navolging van de overheid geen twijfel hadden laten bestaan over de vraag waar terroristen nu eenmaal vandaan komen. Netwerk meldde nog net de vondst van een bestelwagen met zeven bomontstekingen en een audiocassette vol koranverzen.

Terwijl op Nederland 1 de EO het vaginisme behandelde, op Nederland 3 Zembla oude Belgische broodjes-aap oprakelde en er op Nederland 2 doorgevoetbald werd, groeide bij CNN het besef dat mogelijk de Derde Wereldoorlog Europa had bereikt. Het was sterverslaggeefster Christiane Amanpour, per videofoon uit Madrid, die om 21.35 uur als eerste de claim van Al-Qaeda meldde. De Spaanse publieke zender TVE volgde tien minuten later, maar daar had men ook andere dingen aan het hoofd. De hele dag zond het journaal Telediario overwegend beelden uit van doden en gewonden. Soms werden signalementen voorgelezen van niet geïdentificeerde slachtoffers. Indrukwekkende plaatjes vormden zwarte zakken, keurig in het gelid, naast een van de treinen en een onafzienbare file van lijkauto's.

In Nova was het de beurt aan de deskundigen om te speculeren. Midden-Oostenexpert Bertus Hendriks hoopte voor de moeizame relatie tussen Europa en de islam dat het Al-Qaeda niet was. Rampenexpert Uri Rosenthal hoopte dat het de ETA niet was. omdat dan de terrorismebacil een nieuwe fase zou hebben bereikt.

Het nieuws van BBC1 en Newsnight (BBC2) wonnen weer ruimschoots in zorgvuldigheid en compleetheid van alle andere zenders. CNN had het meeste overzicht, door goede communicatielijnen met mensen in verschillende delen van de wereld. Nova deed zijn best de onzekere situatie goed te duiden. RTL4 lastte in de vooravond de binnenlandrubriek Editie NL af om het nieuwsbulletin van zes uur meer ruimte te geven. En toch bestaat de indruk dat de Nederlandse media nog niet helemaal in de gaten hebben dat het misschien niet om een Spaans, maar om een Europees probleem zou kunnen gaan. En niemand zei hardop dat de bommen op een half uur na (plaatselijke tijd) precies tweeënhalf jaar na 11 september 2001 afgingen.