Turks leger wil iedereen in de gaten houden

De lijst lijkt zonder eind. Duivelaanbidders, homo's, kinderen van rijke ouders, maar ook voorstanders van de Europese Unie en vrienden van de Verenigde Staten – het Turkse leger wil dat ze allemaal in de gaten worden gehouden. Als het aan de strijdmacht ligt, krijgt Turkije, dat kandidaatlid is van de Europese Unie en eind dit jaar door Brussel beoordeeld zal worden op zijn democratische gehalte, een nieuwe Big Brother.

Aanvankelijk was er ongeloof toen de krant Hürriyet gisteren met het nieuws kwam dat de landmacht lokale autoriteiten had aangeschreven met het verzoek een systeem van fiches aan te leggen over alle groepen die in de ogen van het leger de stabiliteit van Turkije zouden kunnen ondermijnen. Maar dat ongeloof sloeg gisteravond om in verbijstering toen de generale staf met een verklaring kwam waarin het zwart op wit stond: het was waar.

Volgens de generale staf is er niets onwettigs aan het verzoek: wet nummer 5442 draagt de autoriteiten immers op zich voor te bereiden op ,,elke gebeurtenis die zich eventueel zou kunnen voordoen''. En voorbereiding betekent, aldus de generale staf, dat je informatie verzamelt. De legerleiding zegde toe ,,op sommige punten'' nog te zullen kijken naar de vragen die de lokale autoriteiten over de mogelijke subversievelingen moet beantwoorden. Maar verder gaat de invoering van het fichesysteem gewoon door.

Of toch niet? Na de onthulling van de Hürriyet gisteren is er een politieke storm in Turkije opgestoken. Eind dit jaar bepaalt Brussel of het daadwerkelijk met Turkije over lidmaatschap wil gaan onderhandelen. Maar daarvoor moet Ankara eerst voldoen aan de criteria van Kopenhagen, zoals respect voor de mensenrechten, bescherming van minderheden, een goed rechtssysteem en ga zo maar door. En het valt moeilijk in te zien hoe het kaartsysteem daarmee valt te rijmen. Voorzitter Önül van de mensenrechtenvereniging IHD liet in de Engelstalige Turkish Daily News weten dat het in een moderne democratie geen pas geeft om burgers als ,,potentiële vijanden'' te zien. ,,Zulk soort daden wordt bedacht en uitgevoerd door een sector van de staat die het snelle democratiseringsproces dat plaatsheeft in de staat en de maatschappij, wil stopzetten.'' Columnist Ülsever was in de Hürriyet nog explicieter: als je nadenkt over het fichesysteem en over de opvattingen waar het uit voortkomt, breng je de geest van de vijanden van de Europese Unie in kaart, betoogde hij. Oppositiepartij CHP gaat de kwestie in het parlement aankaarten. Niemand in Turkije betwijfelt dat dat debat een uitgelezen kans is om te catalogiseren hoe ver de democratie in Turkije is voortgeschreden.