`Topstudies mogen best wat meer kosten'

Wie voor een studie met allure kiest mag daar best voor betalen, vinden de PvdA'ers in de Tweede Kamer. Fractielid Tichelaar legt uit waarom hun standpunt veranderd is.

`Bokkesprongen' zijn het, volgens een collega van het CDA. Jacques Tichelaar en Martijn van Dam, Tweede-Kamerleden van de PvdA, presenteerden gisteren op de opiniepagina van de Volkskrant een ommezwaai in het sociaal-democratisch denken over hoger onderwijs. Tichelaar: ,,Het verleden draag je in de politiek als een loden last met je mee. Als je met iets nieuws komt, krijg je als partij te horen dat je tien jaar geleden iets anders zei. Mogen we niet nadenken? We willen het debat openen, en ja, dan moet je soms een standpunt wijzigen.''

In navolging van premier Balkenende en staatssecretaris Nijs neemt nu ook de PvdA afscheid van het `gelijkheidsdenken' in het onderwijs. Dure studies voor een selecte groep getalenteerde studenten zijn niet langer taboe voor de sociaal-democraten. Dergelijke `topstudies', met extra faciliteiten en internationale allure, mogen best wat meer kosten. En studenten die daarvoor kiezen moeten dat zelf betalen, want na afloop profiteren ze dankzij welbetaalde banen. ,,Het volgen van een opleiding die afwijkt van een standaardopleiding is een investering in jezelf. Het ligt voor de hand daar meer voor te betalen'', aldus Tichelaar en Van Dam in hun artikel. Om de toegankelijkheid voor arme studenten te waarborgen, moet de studiefinanciering op de schop: niet de instelling, maar de student moet worden gesubsidieerd.

Is dit het einde van een sociaal-democratisch strijdpunt: gelijke kansen voor iedereen?

,,Verankering van toegankelijkheid, dat is sociaal-democratisch erfgoed. Daar leveren we niet op in. De breuk met onze traditie schuilt niet zozeer in afscheid van gelijkheid, maar in een herpositionering van de overheid. Niet langer willen we een overheid die alles regelt en betaalt. We willen de regels vervangen door vertrouwen in het zelfstandiug functioneren van de onderwijsinstellingen. We erkennen dat de publieke financiering van het onderwijs haar grenzen kent. Het profijtbeginsel, betaling door degene die profiteert, moet meer ruimte krijgen in het hoger onderwijs.''

Niet alle partijgenoten zullen het daar mee eens zijn.

,,Dit is een fractiestandpunt, we hebben het vooraf uitgebreid besproken. De partij is blij dat we het debat open durven te breken. Voor zover er verzet is binnen de partij, is dat omdat sommigen het onderwijs niet willen loslaten als publiek domein.''

Op dit moment wordt 88 procent van het hoger onderwijs betaald door de overheid. Hoe ziet uw ideale verhouding tussen publieke en private financiering er uit?

,,Je kan denken aan driekwart publiek geld, en een kwart privaat. Zeker is dat nog niet, maar met het wijzigen van die verhouding is het onderwijsdebat binnen de PvdA begonnen, vorig jaar tijdens de formatiebesprekingen. Waar begint en eindigt de maatschappelijke verantwoordelijkheid en waar begint en eindigt de verantwoordelijkheid van de student, daar gaat het om.

Studentenvakbond LSVb vreest dat door dit voorstel niet langer motivatie en talent de doorslag zullen geven bij studiekeuze, maar de prijs van de opleiding.

,,De LSVb zou eens serieus moeten kijken naar motieven voor studiekeuze. Studenten kiezen niet voor de studie met het laagste collegegeld, ze kijken wel degelijk naar het perspectief op de arbeidsmarkt. Ze kiezen nu ook al voor dure studies, het verschil zit nu alleen niet in het collegegeld maar in het materiaal dat ze tijdens bepaalde studies moeten aanschaffen.''

Hoe groot schat u de kans dat de studiefinaciering op deze manier wordt veranderd?

,,Dat is een politieke afweging: wie willen met ons meedenken op deze lijn? Het CDA niet, dat is duidelijk, maar LPF en VVD hebben al enthousiast gereageerd. Van de andere partijen weet ik het nog niet. We gaan de studiefinanciering in ieder geval inbrengen tijdens de behandeling van het HOOP, de plannen van het kabinet voor het hoger onderwijs, eind deze maand.''

Ik denk dat staatssecretaris Nijs gisteren een vreugdedansje in de Hoftoren heeft gemaakt: u speelt haar VVD mooi in de kaart.

,,Ons motief is hier niet hoe we het beste oppositie kunnen voeren. Het gaat om de verdeling van de verantwoordelijkheden tussen samenleving en student. Bovendien: als we in de toekomst zelf weer gaan regeren, willen we dat er een goed stelsel voor het hoger onderwijs ligt.''