Sleutel voor nieuwe wereld ligt in het recht

Terrorisme moet binnen het internationale recht worden bestreden. Voor de nieuwe internationale uitdagingen dient het juridisch bouwwerk wel te worden aangepast, meent Dominique de Villepin.

Op dit moment zoekt onze wereld tastend een weg naar eenheid. Zijn volkeren begrijpen dat zij aan dezelfde bedreigingen blootstaan, variërend van grote pandemieën tot terrorisme of proliferatie van massavernietigingswapens, van de verwoesting van het milieu tot de internationale misdaad. Zij delen dezelfde hoop, die gevestigd is op de nieuwe mogelijkheden die de mondialisering ons biedt, die in heel de wereld scheidsmuren slecht. Samen staan zij voor dezelfde grote uitdaging: hoe bouwen wij een nieuwe internationale wereldorde?

Wij staan voor een keerpunt in de geschiedenis. Evenals tijdens de Renaissance of de Verlichting moeten wij een nieuwe wereld creëren, nieuwe werktuigen smeden. En zoals altijd op dergelijke beslissende momenten, wanneer de toekomst van de wereld op het spel staat, wendt de mens zich uiteindelijk tot het recht, want het recht is de grammatica van de internationale orde. [...]

Voor onze ogen voltrekt zich dus werkelijk een revolutie: de sleutel tot deze nieuwe wereld ligt in het recht. Samen moeten wij nóg een stap voorwaarts zetten en een democratie tussen de naties vestigen, gefundeerd op achting voor elkaar en op het besef van een gemeenschappelijk lot.

Willen wij dat de wereld veiliger wordt, dan moeten wij een rechtvaardiger wereld bouwen, waarin collectieve verantwoordelijkheid een grotere plaats inneemt. Om die reden moeten wij een nieuwe aanpak voor crises bedenken en moeten wij gemeenschappelijke uitgangspunten zien te vinden.

Wij hebben middelen nodig om vroegtijdig te waarschuwen, zoals waarnemers, bewakingsmechanismen of zelfs strijdkrachten die preventief tussenbeide kunnen komen. Ook is het noodzakelijk om preventief gebruik van dwangmiddelen aan een diepgaand onderzoek te onderwerpen: de ernstige, herhaalde schendingen van de mensenrechten eisen dat wij met spoed de contouren bepalen van een wettelijk kader op basis van de eenheid van de internationale gemeenschap.

De maatregelen dienen alle aspecten te omvatten, ook de economie, en dienen rekening te houden met de regionale context, die weliswaar soms tot de oorzaken van de problemen behoort, maar ook kan bijdragen tot de oplossing. [...]

Teneinde beter opgewassen te zijn tegen de uitdagingen en de crises van een wereld die in diepe wanorde verkeert, dienen wij ons juridische bouwwerk voortdurend aan te passen. Nu gaat het erom het universalisme te verzoenen met de plicht tot handelen, waarbij aan twee elementaire vereisten moet worden voldaan.

Ten eerste dient de coherentie en de eenheid van het recht te worden verzekerd, met name in het kader van de hervorming van de Verenigde Naties. [...] Ten tweede moet de straffeloosheid in heel de wereld worden bestreden. [...] Met ons allen moeten wij nu de nieuwe horizonten van het internationaal recht veroveren. Wat ooit doorging voor utopisme ligt nu binnen ons bereik. Nu is zichtbaar dat vooruitgang door middel van concrete juridische stappen mogelijk is.

Laten wij normen ontwikkelen om de leemten in het recht te vullen. [...] De vooruitgang in de

levenswetenschappen en de technologie vereist dat ethische normen worden vastgesteld om misbruik ervan te voorkomen. Ook de verbreiding van democratische beginselen en goed bestuur vereist voorschriften, met name voor de strijd tegen corruptie. De verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven voor samenleving en milieu vraagt om nieuwe normen.

In een wereld waarin alles met elkaar samenhangt dienen wij de universele toepassing van internationale middelen te bevorderen door zonodig landen te helpen de bijbehorende verplichtingen op zich te nemen, en wij dienen de controleprocedures te versterken. Frankrijk is dan ook verheugd dat de Conventie over Chemische Wapens nu door 160 landen wordt gesteund. [...]

Maar dat is niet genoeg. Multilaterale instanties moeten worden hervormd, opdat zij zowel legitiemer als effectiever worden. Om die reden is Frankrijk bijvoorbeeld voorstander van uitbreiding van de Veiligheidsraad. Ook moeten alle instanties zich scherper concentreren op hun mandaat en moet de werkwijze van de Algemene Vergadering van de VN worden gerationaliseerd.

Want wij dienen in de eerste plaats de nieuwe bedreigingen te bestrijden. Het terrorisme moet binnen het kader van het recht worden bestreden. Behalve het onontbeerlijke juridische corpus moeten wij ook de controlemechanismen verbeteren, teneinde beter toezicht te kunnen houden op de wijze waarop landen hun verplichtingen nakomen. Wij moeten technische hulpmiddelen ontwikkelen en doortastender optreden om landen, zonodig met dwang, in het gareel te brengen. Evenzo streeft Frankrijk met betrekking tot de proliferatie van massavernietigingswapens naar versterking van de multilaterale instrumenten en een betere coördinatie van de meest betrokken landen. Waarom zouden wij niet een permanent lichaam van ontwapeningsinspecteurs oprichten, als ogen en handen van de internationale gemeenschap? Ten slotte zouden wij [...] kunnen streven naar een bijeenkomst van de Veiligheidsraad op het niveau van staats- en regeringshoofden, bij wijze van Vredesraad.

Bovenal dient de internationale gemeenschap zich te voorzien van de middelen om de verdediging van de mensenrechten te versterken. De status quo is niet acceptabel meer: er moeten faciliteiten komen voor vroegtijdige preventie en waarschuwing door middel van toezichtmechanismen en procedures om de bevoegde instanties te informeren en in te schakelen. De Hoge Commissie voor de Rechten van de Mens moet worden versterkt. [...] Wij dienen ons ook te bezinnen op manieren waarop de Commissie voor de Rechten van de Mens kan worden vervolmaakt. Ten aanzien van geconstateerde schendingen moet het mogelijk zijn om een beleid van gerichte sancties te realiseren.

Nog maar kort geleden was het zo dat iedere inbreuk op de nationale soevereiniteit ontoelaatbaar werd geacht. Die tijd nadert haar einde. Nu nieuwe bedreigingen, tegelijk met de uitdagingen van de globalisering, onrust baren, bieden het recht en de gerechtigheid ons de beste kans om een andere wereld te bouwen. [...]

Dominique de Villepin is minister van Buitenlandse Zaken van Frankrijk. Dit artikel is gebaseerd op gedeelten van de schriftelijke tekst van de rede die hij vandaag heeft uitgesproken voor de Haagse Academie voor Internationaal Recht.

www.nrc.nl/doc Volledige tekst van de toespraak van De Villepin in het Engels en in het Frans.