Kubricks `The Killing' blijft de moeite waard

Elke film van Stanley Kubrick is de moeite waard, zelfs als het niet zijn rijpe werk is. Zijn belangrijkste films maakte de Amerikaan vanaf Paths of Glory. The Killing, die deze week door het Filmmuseum wordt heruitgebracht, is de film die daaraan vooraf ging. Kubrick zocht toen nog naar zijn vorm, al had hij er al heel wat elementen van gevonden. The Killing is dus altijd veel meer de moeite waard dan de doorsnee overvalfilm.

Want dat is het. Een minutieus voorbereide overval, even minutieus naverteld, met in de voice over letterlijk de minuten van de dag geklokt. Dat geeft Kubrick de mogelijkheid de overval vanuit de standpunten van de verschillende handlangers te tonen. Quentin Tarantino zou er voor Reservoir Dogs dankbaar gebruik van maken. Het Filmmuseum adverteert met een lovend Tarantino-citaat over The Killing: `My favorite heist film'.

De montage van de overvalscène is indrukwekkend en maakte kenners alvast opmerkzaam op het talent van de jonge regisseur met zijn tweede film. Meer in het algemeen was Kubricks techniek tamelijk brutaal. Niet voor niets verwees een recensent van de Times naar Orson Welles. De schuine kaders, de hevige zwart-wit vlakken, pratende personages die helemaal door de schaduw worden opgeslokt, allemaal nogal arty, maar wel net binnen de kaders van een beproefd Hollywood-genre. Kubrick hield graag houvast aan genres (oorlog, science fiction, horror) om daar dan flink aan de grenzen te morrelen.

Als The Killing niet in 1956 was gemaakt, zou je hem probleemloos onder het film noir genre sorteren, maar dat hoort meer bij de late jaren veertig. Het is bijna een schoolvoorbeeld, zowel naar vorm als naar inhoud: een harde schurk aan de onderkant van de beroepsgroep en een vrouw die alles kapotmaakt. En zoals het hoort: de femme fatale is geen echte schoonheid, meer een sloerie die een fatale aantrekkingskracht heeft op mannen. Niet op de harde schurk in dit geval, Johnny (Sterling Hayden), maar op haar eigen man, George, een prachtige neurotische rol van Elisha Cook jr.

De personages zijn het mooiste, het Kubrickste van The Killing. Op de doorgewinterde schurk Johnny na zijn het allemaal stakkerds die eens een keertje geluk willen hebben. Ze zijn allemaal wat ouder en door het leven getekend. Ze houden er wonderlijke visies op het leven op na en helpen elkaar van harte zonder er steeds iets voor terug te verwachten. Deze mannen verdienen ons medelijden als het allemaal de soep in loopt.

Kubrick was blij met de goede recensies en sloeg geen acht op het feit dat de film geen geld opbracht. Hij en zijn coproducent vroegen een studiobaas hoe ze ervoor stonden in vergelijking met andere nieuwkomers. ,,Niet ver van de onderkant'', was het antwoord.

The Killing. Regie: Stanley Kubrick. Met: Sterling Hayden, Elisha Cook jr., Jay C. Flipsen, Marie Windsor. In: Filmmuseum Cine, Amsterdam; 't Hoogt, Utrecht.