`Binnenlandse treinen van NS maken winst'

De binnenlandse treinen van NS maakten winst over 2003, zo zeggen financiële experts. Wat zegt dat over de argumentatie van NS dat het slecht gaat met het reizigersvervoer?

Tussen de 0 en 19 miljoen euro. Daartussen ligt het bedrag dat de Nederlandse Spoorwegen (NS) het afgelopen jaar verdienden met het rijden van treinen in Nederland. Tenminste, dat zijn de voorzichtige schattingen van drie financiële experts die het jaarverslag 2003 van de NS bestudeerden.

Het gaat om schattingen, want in het onlangs gepresenteerde jaarverslag wordt het resultaat van het binnenlandse treinverkeer niet apart genoemd. NS vermeldt alleen het resultaat van `het segment reizigersvervoer', 37 miljoen euro verlies. Dit wordt echter vertekend door een verlies op het buitenlandse treinverkeer van NS en door incidentele posten die weinig zeggen over het operationele resultaat van het binnenlandse treinverkeer (zie kader), zo vinden de geraadpleegde financieel analisten.

NS hóéft in het jaarverslag niets te zeggen over het binnenlands treinverkeer. De Tweede Kamer wil echter wél graag weten wat NS daarmee verdient. ,,Omdat het verlies op reizigersvervoer altijd wordt gebruikt als argument om de treinkaartjes in Nederland duurder te maken en het spoorboekje uit te kleden'', zegt een woordvoerder van GroenLinks.

Wim Kappelle, docent financial accounting van Universiteit Nyenrode, schat dat de binnenlandse treinen het afgelopen jaar een positief resultaat van 15 miljoen euro hebben behaald. Een door reizigersorganisatie Rover geraadpleegde accountant komt op 13 tot 19 miljoen euro positief. Professor Nico Mol, hoogleraar bedrijfseconomie van de publieke sector van de Universiteit Twente, zegt dat ,,het niet onaannemelijk is dat van het verlies van reizigersvervoer niet veel overblijft wanneer de kosten en verliezen voor NS Internationaal er af worden getrokken''.

Alledrie vinden ze dat, om het resultaat van de binnenlandse treinen te bepalen, de afschrijving van 25 miljoen op internationale treinen (zie kader) van het verlies van 37 miljoen moet worden afgetrokken. ,,Die post heeft geen betrekking op de binnenlandse activiteiten'', zegt Kappelle. Mol schat dat het ,,aanzienlijke'' verlies van NS Internationaal er óók nog af moet. ,,Het grootste deel van het verlies van 37 miljoen voor reizigersvervoer wordt verklaard door NS Internationaal'', zegt hij. Ook zet Mol vraagtekens bij de mogelijke toerekening van kosten voor het segment Stations bij Reizigersvervoer. ,,Die twee divisies delen kosten. Maar in het jaarverslag kan ik niet zien wat aan welke divisie is toegerekend.''

Kappelle van Nyenrode vindt dat behalve de 25 miljoen voor internationale treinen, een additionele 27 miljoen het resultaat van reizigersvervoer vertekent. Hij schat dat 17 miljoen van de 25 miljoen voor de reorganisatie `Aida' is toegerekend naar het reizigerssegment ,,naar rato van het aantal banen bij reizigers''. ,,Deze zeer grote incidentele post zegt niets over het operationele resultaat van het binnenlandse vervoer'', vindt Kappelle. Dat vindt hij ook van de 10 miljoen euro die is afgeschreven op het dieselmaterieel. Verder vermoedt hij dat de overige posten die het resultaat van reizigersvervoer beïnvloeden een negatief saldo hebben, waardoor de winst voor `binnenland' nog hoger is dan de door hem geschatte 15 miljoen.

Kappelle wijst er wel op dat de kosten voor het gebruik van het spoor die NS moet betalen aan het ministerie van Verkeer en Waterstaat in de toekomst stijgen tot 120 miljoen. ,,Ik kan hierdoor niet stellen dat het binnenlandse reizigersvervoer onder marktconforme omstandigheden winstgevend is.''

De door reizigersorganisatie Rover geraadpleegde accountant gaat uit van 15 in plaats van 17 miljoen die Nyenrode voor Aida meeneemt, en komt zo op 13 miljoen euro positief. Rover wijst er verder op dat mogelijk nog eens 6 miljoen bij het resultaat van het binnenlandse vervoer geteld kan worden omdat dit bedrag is afgeschreven voor een werkplaats in Duisburg en een verlies op treintaxi.

Professor dr. Jan Klaassen RA, hoogleraar bedrijfseconomie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en voormalig partner van KPMG, vindt dat de redenering ook de andere kant op kan. Hij noemt de schattingen van de analisten ,,waarschijnlijk niet fout, maar wel heel tendentieus''. Ook hij wijst op de infraheffing die nog gaat stijgen, maar ook op pensioenlasten die NS volgend jaar moet betalen. ,,Als je die kosten volgend jaar moet meenemen, zit binnenlands vervoer weer stevig in de min.''

De financiële experts denken niet dat NS heeft gesjoemeld met de cijfers. ,,Je kan hoogstens zeggen dat er hier en daar met een paar miljoen is geschoven'', zegt analist Jaap Koelewijn van adviesbureau Financieel Denkwerk. Maar daar is begrip voor. ,,Als NS een positief resultaat voor Nederlandse treinen zou laten zien'', zegt Mol, ,,is de incentive bij de politiek om financieel behulpzaam te zijn niet zo sterk meer.'' Zij vinden echter wel dat ,,het parlement er recht op heeft te weten hoe hoog het resultaat is voor het binnenlands vervoer'', zoals Klaassen het uitdrukt. NS biedt dat inzicht niet, uit concurrentieoverwegingen. ,,Daarvan zie ik echter niet zoveel gevaar'', zegt Kappelle. ,,NS is de enige grootschalige aanbieder in Nederland op het spoor.''

Ondanks het mogelijk positieve resultaat van de binnenlandse treinen bestrijden de experts dat NS zich financieel comfortabel kan voelen. ,,Een rendement van 1,5 procent op het eigen vermogen is natuurlijk bijzonder treurig'', zegt Koelewijn. ,,Bovendien doet op zo'n omzet een heel kleine verstoring het resultaat net zo makkelijk weer terugklappen naar verlies.''

NS zegt in een reactie dat de schattingen van de financieel analisten ,,geheel voor hun eigen rekening zijn en zeer speculatief''. Bovendien zegt NS dat het binnenlandse treinverkeer bestaat uit meer activiteiten dan het rondrijden van treinen alleen. De kaartverkoop zit bijvoorbeeld bij NS Commercie, het onderhoud van de treinen bij NedTrain. ,,Wil je iets zeggen over het resultaat van het binnenlandse treinvervoer, dan moet je de resultaten van die activiteiten dus ook meenemen'', vindt een woordvoerder van NS.

CDA, VVD, D66, PvdA, GroenLinks, SP en LPF noemen de cijferpresentatie onduidelijk. De partijen willen de interne boekhouding van NS zien, zo hebben ze aan de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat gevraagd. Het is de vraag of de Kamer die interne gegevens krijgt. ,,De divisie NS Reizigers valt sinds de privatisering onder de marktsector, en is dus een `gewoon' groot bedrijf'', zegt een woordvoerder van de Algemene Rekenkamer. ,,Net als bijvoorbeeld Philips. Daar mogen wij niet controleren.''