Alles verandert opdat alles gelijk blijft

Het Russische volk weet sinds gisteren precies wie de komende jaren de touwtjes in handen heeft.

De ceremonie was wat zwaar op de hand. Gisteren presenteerde de Russische premier Fradkov zijn nieuwe ploeg aan een barse president Poetin, die aan het hoofd van een lange tafel zat. ,,Een schemerige regering met overlappende bevoegheden verandert in een effectief en modern bestuursapparaat'', las de president van zijn spiekbriefje. Waarna de nieuwe ministers als schooljongens één voor één opstonden om door de premier te worden aangeprezen als `gekwalificeerd specialist', `energiek bestuurder' of `een man die ons land zeer goed kent'.

Met zijn herverkiezing vrijwel zeker loste Poetin gisteren op tv zijn belofte aan de bevolking in: die weet nu wie de komende jaren boven haar zijn gesteld. De laatste veteranen uit `de Familie', de oude ploeg van Boris Jeltsin, zijn weg. De economie blijft in handen van liberale technocraten, veelal uit Poetins geboorteplaats Sint Petersburg. In het veiligheidsapparaat heersen de `siloviki', Poetins oude kameraden uit de KGB. Poetin heeft de balans niet verstoord, en dat lag ook niet in verwachting.

Helder is ook dat het nieuwe kabinet onder directer toezicht van het Kremlin staat dan het vorige en de speelruimte voor clanvorming en sabotage sterk is verminderd. Boven de ministersploeg staan, naast premier Fradkov, twee toezichthouders. Vice-premier Aleksandr Zjoekov fungeert als `economische tsaar'. Met tien jaar ervaring als parlementariër moet hij ook voorkomen dat de machtige zakenlobbies in de Doema wetsvoorstellen saboteren of afzwakken. Poetins vertrouweling Dmitri Kozak wordt stafchef van het kabinet.

Bevatte het vorige kabinet 6 vice-premiers, 23 ministeries en tien agentschappen en diensten, in de nieuwe constellatie resteren nog maar 14 ministeries. Er moesten dus koppen rollen. Enkele verliezers lagen voor de hand. Uiteraard sneuvelde vice-premier Vladimir Jakovlev, de gewezen gouverneur van Sint Petersburg en de Intimfeind van Poetin. Het eind van Igor Ivanov, de minister van Buitelandse Zaken die sinds 1998 richting westen met verve de rol van bad cop speelde, was ook voorzien. Beiden werd, geheel in Poetinstijl, een zachte landing gegund: Jakovlev als presidentieel gezant in Zuid-Rusland, Ivanov als secretaris van de Veiligheidsraad, een parkeerplaats voor overtollige topbestuurders.

Onder Poetins nieuwe `superministers' heeft vooral de technocraat Viktor Kristenko een zeer dikke portefeuille. Hij verloor zijn status als vice-premier, maar kreeg in ruil behalve de energiesector ook de industrie, de bouw, de wapenindustrie en kernenergie. De Petersburgse tandem Koedrin-German Gref, de afgelopen vier jaar de motor van het hervormingsbeleid, werd gepasseerd voor de topposten, maar kreeg veel terug. Minister van Financiën Koedrin is nu ook chef van de belastingdienst, German Grefs ministerie van Handel en Economische Ontwikkelingen slokt naast de douane en de energietarieven, het Antimonopolie ministerie en het dienst statistieken op. Met dit nieuwe takenpakket zal Gref Ruslands toetreding tot de wereldhandelsorganisatie WTO regelen.

Op papier ziet de nieuwe structuur van de bureaucratie er nu glashelder uit. Er zijn drie soorten regeringsorganen met scherp omlijnde taken. Ministeries die beleid maken en regelgeving opstellen, federale diensten die op de regelgeving toezien en vergunningen uitgeven, federale agentschappen die staatsbedrijven en staatsbezit beheren. Dat soort taken liepen tot dusver chaotisch door elkaar. ,,Het doel van de herschikking is niet dat wij opzwellen van onze eigen importantie, maar dat de aanspreekbaarheid van elke minister toeneemt'', stelde Poetin gisteren.

De vraag is of dat ook zo werkt. De president hoopt inkrimping van de bureaucratie te bereiken met bureaucratische middelen: het samenvoegen of juist uit elkaar halen van diensten en ministeries. Veteranen in de Russische bureaucratie reageren daarom wat sceptisch op de `nieuwe structuur'. Goed, met 17 in plaats van 33 man wordt het aan de regeringstafel een stuk leger, maar hoeveel onderministers gaan de nieuwe superministers benoemen? Tenslotte is het staatsapparaat – bij Poetins aantreden al veel omvangrijker dan die van de veel grotere Sovjet Unie – gewoon blijven groeien. Volgens officiële cijfers nam het aantal bureaucraten de afgelopen vier jaar met enkele tienduizenden toe tot 1,15 miljoen. Daarbuiten vallen dan de `krachtsministeries' – leger, politie, geheime dienst, justitie, buitenlandse zaken - naar schatting nog eens 2 tot 3 miljoen ambtenaren. Gevreesd mag worden dat ook ditmaal in de Russische bureaucratie alles zal veranderen opdat alles gelijk blijft.