Hiaten vullen in selectieve geheugens

Nederland heeft sinds kort een hoogleraar sporteconomie. Ruud Koning wil ,,gepassioneerde meningen'' relativeren.

,,Sport is emotie en dat moet zo blijven. Het doelpunt van Marco van Basten in de finale van de EK '88, op zo'n manier en zo'n moment, was toch prachtig! Maar sporters reageren ook op financiële prikkels'', zegt Ruud Koning (37), de eerste hoogleraar sporteconomie in Nederland. Als voorbeeld noemt de seizoenkaarthouder van FC Groningen polsstokhoogspringer Sergej Boebka, die de lat voor zichzelf steeds wat hoger legde om bij elk nieuw wereldrecord de bijbehorende winstpremie te incasseren.

Koning is van huis uit econometrist en bekleedt sinds begin februari een bijzondere leerstoel aan de universiteit van Groningen, waar hij in 1995 promoveerde. De leerstoel is ingesteld door het W.J.H. Mulierinstituut, centrum voor sociaal-wetenschappelijk sportonderzoek. Al ruim tien jaar doet Koning onderzoek op het snijvlak van economie, statistiek en sport. Aan de Vrije Universiteit in Amsterdam maakte hij in de jaren '90 deel uit van de werkgroep Voetbal & Statistiek. ,,Ik woonde aan de Gaasperplas, tegenover Jari Litmanen (speler Ajax, red.). Een aardige jongen. Het doet me pijn dat hij zoveel geblesseerd is.''

De mythevorming in de sportwereld mag niet verdwijnen, vindt Koning. Met zijn onderzoeksmodellen wil hij ,,gepassioneerde meningen'' relativeren. Zo wordt bij tegenvallende prestaties van een voetbalclub al snel het vertrek van de coach geëist. ,,Uit onderzoek blijkt het ontslag van een coach gemiddeld niet veel uit te maken. Belangrijker is het competitieschema, dat voor de nieuwe coach anders is. Voetbalvolgers hebben een selectief geheugen. Als het ontslag helpt herinneren ze zich dat, maar andersom niet.''

Het ontslag van Co Adriaanse bij Ajax heeft volgens Koning meer met de persoon Adriaanse dan met diens trainerskwaliteiten te maken. ,,Heel knap wat Adriaanse bij Willem II heeft gedaan en nu doet bij AZ. Zijn ontslag bij Ajax had te maken met de communicatie naar buiten toe. Adriaanse heeft een duidelijke mening en heeft ruimte nodig om te kunnen werken. Dat past niet altijd in een betaald voetbalorganisatie (BVO).''

Bij klaagzangen over het gebrek aan spanning in de eredivisie, plaatst Koning op grond van eigen onderzoek ook kanttekeningen. ,,Objectief bekeken is de spanning in de eredivisie niet concreet afgenomen sinds midden jaren '70. In tegenstelling tot de heersende opinie. Begrotingsverschillen tussen Nederlandse clubs vind je in beperkte mate terug op het veld. Goede spelers zijn duur, maar kunnen niet altijd hun stempel op de wedstrijd drukken.''

De stap naar het sterrenensemble van Real Madrid is snel gemaakt. Dat het aantrekken van de ene na de andere wereldtopper steeds minder waarde aan de selectie toevoegt, beaamt Koning. ,,Bij Real Madrid zie je de wet van de afnemende meeropbrengsten. Het verzadigingspunt is daar wel bereikt. Als ze één of twee sterren minder hebben, spelen ze misschien beter. Je hebt voor de balans in een elftal waterdragers nodig.''

Commerciële in plaats van sportieve overwegingen kunnen zowel voor de speler als voor de club de doorslag geven, denkt Koning. ,,Behalve een topvoetballer is David Beckham voor Real Madrid ook een uithangbord en marketinginstrument. Omgekeerd kan een profvoetballer een financiële afweging maken en besluiten om voor meer geld tweede viool te spelen bij een topclub.''

Gezien het toegenomen belang van commercie en sponsoring in de sport hoeft Koning de zin van zijn onderzoeksvragen niet te rechtvaardigen. Wel wijst hij op het nut van zijn model dat op grond van uitslagen uit het verleden en de poule-indeling de meest waarschijnlijke toernooiwinnaar voorspelt. ,,Als spelers vooraf een winstpremie eisen, kan de bond de financiële risico's van een titel inschatten. Het model geeft een redelijk inzicht in A- en B-landen en is objectief. Anders dan Johan Derksen (hoofredacteur Voetbal International, red.). Hij heeft verstand van voetbal maar zijn kennis is moeilijk meetbaar.''

Ook de organisatie van een sportevenement als de marathon kent financiële risico's, weet Koning. ,,Als organisatie wil je graag weten wat de kans is dat je een wereldrecordpremie moet uitbetalen. Door op intelligente wijze te kijken naar marathontijden uit het verleden en de omstandigheden, kun je iets zeggen over de kansen op een record.''

Anderzijds erkent hij de beperkte waarde van een model in de sportwereld, waar de ratio volgens Koning zeker op topniveau ver te zoeken is.

De hoogleraar bestudeert momenteel de rol van thuisvoordeel bij schaatswedstrijden. Een andere studie behelst het meten van de effecten van twee wijzigingen in de structuur van het betaalde voetbal: de invoering van de Champions League en het Bosman-arrest, waarbij spelers tussentijds tegen een afkoopsom van club kunnen veranderen en aan het einde van hun contract transfervrij zijn.

Vrijdag is Koning in Rimini gastspreker op een congres over de deplorabele staat van het Europese voetbal. Wat houdt hij de congresgangers voor? ,,Er zijn verschillende factoren die bijdragen aan de verslechtering van de financiële staat van het profvoetbal. BVO's opereren niet onder een strikte budgetbeperking waardoor ze misschien meer risico's nemen dan wenselijk is. Voor een BVO is het moeilijk op middellange termijn de inkomsten te schatten, terwijl men zich moet committeren aan uitgaven – spelerscontracten – op de lange termijn.''