Groene wegen

Gevoel voor schoonheid verandert voortdurend, ook bij kaartenmakers. Zo beoordelen de cartografen van de ANWB om de twee jaar welke wegen `groen' zijn, dat wil zeggen bovengemiddeld mooi.

Is de Noordoostpolder mooi? Zoveel mensen, zoveel meningen, dus raadpleeg ik een degelijke wegenkaart, de Michelin-kaart van Nederland. Met een groen lijntje geeft Michelin, net als in Frankrijk, de `schilderachtige trajecten' aan. Op de kaart blijkt de Noordoostpolder maagdelijk wit. Maar ja, Fransen zijn natuurlijk verwend met hun mooie land en misschien staat hun mediterrane inborst niet open voor de schoonheid van de polder, dus bekijk ik voor de zekerheid nog wat andere kaarten. En dan blijkt dat elke kaart wat anders aangeeft. Volgens Marco Polo zijn er drie groene wegen in de Noordoostpolder, Falk geeft er maar liefst vijf aan.

Misschien moet het Salomonsoordeel dan maar van de ANWB komen, dat is immers dé Nederlandse organisatie voor `recreatie, toerisme, verkeer en vervoer'. Het oordeel van de ANWB is kort en bondig: de Noordoostpolder is niet mooi. Sterker nog, op de kaart die de ANWB samen met de VVV uitbrengt is heel Flevoland leeg, terwijl Michelin tenminste nog delen van de N306 langs de boorden van het Veluwemeer mooi vindt.

Niels Weijsenfeld, cartografisch redacteur van de ANWB: ,,We willen wegen die én karakteristiek zijn voor het landschap én bovengemiddeld mooi ten opzichte van omliggende wegen. Anders zou de hele Veluwe groen worden.''

Natuurschoon is in de praktijk het bepalende criterium, dus zijn op de kaart vooral boswegen en wegen langs rivieren groen gemarkeerd. Oude polders met mooie kronkelige dijkjes zijn soms ook groen: de meeste Nederlanders ervaren die nu eenmaal als natuur en niet als cultuur.

Vroeger hielden ANWB-inspecteurs de groene wegen elke twee jaar tegen het licht. Als ze constateerden dat er een rij bomen was gekapt, verloor de weg zijn groene status. Sinds het maken van kaarten in 1995 werd uitbesteed, gaat er alleen nog een ANWB'er ter plekke controleren als daartoe aanleiding is, bijvoorbeeld als er een Vinex-locatie is gebouwd.

Rond 2006 wil de ANWB een algehele `update' maken van de groene wegen, Weijsenfeld dubt erover om cultuurhistorische waarden dan mee te nemen. Samen met collega Maarten Boddaert begint hij te verzinnen welke wegen in de Noordoostpolder in aanmerking zouden komen: ,,De weg van Nagele naar Ens bijvoorbeeld, dan zie je het voormalige eiland Schokland zo mooi oprijzen uit de polder. Of de snelweg van Lelystad naar de Noordoostpolder met de rij windturbines en de Ketelbrug. Misschien zijn onze leden daar nu wel rijp voor.''

Dat het gevoel voor schoonheid in de loop der tijd verandert, blijkt ook uit oude kaarten van de ANWB. We leggen de kaart van 1955, het eerste jaar waarin de groene biezen verschijnen, naast de kaarten van 1965, 1978 en 2003. De Noordoostpolder is nooit mooi bevonden, maar op de Veluwe zijn wel duidelijke veranderingen zichtbaar. Als in 1965 de snelweg op de kaart verschijnt, is die van Bennekom tot Arnhem groen gekleurd. Logisch, want de N-weg van Ede naar Arnhem, die door hetzelfde gebied voert, is ook groen.

Maar in 1978 is de snelweg niet langer groen: het vooruitgangsoptimisme had plaats gemaakt voor milieubewustzijn en snelwegen gingen niet langer samen met recreatie en natuur-genieten. Er is ook groen bijgekomen, de weg binnendoor van Arnhem naar Apeldoorn is nu in zijn geheel groen, terwijl lange tijd het stuk over de heide bij Deelen ontbrak. Weijsenfeld: ,,We proberen meer aaneengesloten routes te creëren, dus mag er tegenwoordig ook een minder mooi stukje bij.''

Op de Veluwe zal bij de herziening van de kaart in 2006 niet veel veranderen, in Flevoland en langs sommige snelwegen waarschijnlijk wel. De oude cartograaf, die vond dat snelwegen door de hoge snelheid ongeschikt waren om van het uitzicht te genieten, is inmiddels met pensioen en de ANWB wil zijn achterstand op de Michelin-kaart inlopen. De Fransen hebben de A7 over de Afsluitdijk namelijk nu al erkend als schilderachtig traject.