Weerzinwekkende mannensekte

Vlot, strak en conceptueel verloopt de eerste acte van de nieuwe productie van Mozarts Die Zauberflöte bij Opera Zuid. Wit en zwart beheersen het decor: zwarte boekenkasten met witte folianten vol verlichte wijsheid. Duister zwart is het kenmerk van de mysterieuze wereld van de Koningin van de Nacht, die haar dochter Pamina is kwijtgeraakt. Stralend wit is het in de zonnige mensenwereld van Sarastro, waar Pamina verblijft en waar prins Tamino haar moet bevrijden. Als Tamino haar portret bekijkt, wordt hij door Pamina verlicht en raakt hij verliefd. Voor hij haar in zijn armen mag sluiten, wordt hij onderworpen aan een reeks beproevingen om `mens' te worden.

Er is wat gesneden in de gesproken teksten, vooral die van de altijd overvloedig pratende vogelvanger Papageno. Elders loopt hij over van volkse `Deutsche drolligkeit' die we zo `bezaubernd' moeten vinden. Maar hier wordt Papageno flink de mond gesnoerd, niet alleen door de Drei Damen die hem met een slot het zwijgen opleggen, maar ook door regisseur Stephen Lawless.

Zo verloopt de eerste acte in scherpe overzichtelijkheid, die dwingt tot goed kijken en nadenken en die bovendien voortdurend relativeert. Droom en realiteit, zinsbegoocheling en werkelijkheid, huichelachtigheid en waarheid zijn steeds wisselende verschijningsvormen van hetzelfde, zo lijkt de boodschap van Lawless voor wie zijn consequente enscenering op de voet volgt. Zo zijn de Drei Knaben kale ouwelijke kloontjes van de kale ouwe Sarastro.

Dat pure intellectualisme is natuurlijk niet vol te houden. In de tweede acte mag Papageno met wat meer geklets zichzelf zijn en introduceert Lawless ook wat humor. Papagena manifesteert zich eerst als de bibliotheekjuffrouw en wanneer het kleurige vogelstel elkaar gevonden heeft, plukt het zich de veren van het lijf om mens te worden. Zelfs de Koningin van de Nacht en Sarastro tonen zich mens, door uit hun monumentale kostumering te stappen.

Maar dan keren de strenge lessen van de eerste acte zich tegen het stuk zelf met zijn ondoorgrondelijke vrijmetselaarsmystiek. Wát een retro-religieus dwaallicht is die Sarastro, de goeroe van de ingewijden in de leer van de oude Egyptische goden Isis en Osiris. Wat een opgeblazen en weerzinwekkende verhevenheid heerst binnen deze mannensekte met Ku Klux Klan-puntmutsen, waar de ene na de andere belachelijke snier over vrouwen ten beste wordt gegeven. Papageno heeft groot gelijk dat hij niet aan de onzinnige eisen van zulke weerzinwekkende zelfbenoemde Übermenschen wil voldoen.

Het is een opmerkelijke voorstelling die zulke uitgesproken conclusies oproept over Die Zauberflöte. Terwijl de ergernis over librettist Emanuel Schikaneder toeneemt, wordt Mozarts muziek nogal suf en glad gespeeld en goed gezongen. Papageno (Leigh Melrose) en Papagena (Daniela Köhler) vormen uiteindelijk een voortreffelijk animerend stel.

André Post is een fraai zingende, krachtige en overtuigende Tamino. Natasha Marsh is een stralende Pamina en de Belgische Anja van Engeland is een voortreffelijke coloraturende Koningin van de Nacht. Het mag wel eens worden gezegd, en niet alleen op deze Internationale Vrouwendag: als men ook eens goed naar de teksten van de Koningin van de Nacht luistert, heeft ze groot gelijk, met al haar klachten over de mannen!

Voorstelling: Die Zauberflöte van W.A. Mozart door Opera Zuid en Limburgs Symphonie Orkest o.l.v. Peter Robinson. Gezien: 6/3 Theater aan het Vrijthof Maastricht. Tournee t/m 3/4. Inl. www.operazuid.nl