Walgelijk soldatenvolk

Ook na 2500 jaar kunnen de emoties om Sparta nog hoog oplopen. Ik bijvoorbeeld kan bij het kijken naar de vierdelige documentaireserie De Spartanen, opkomst en ondergang werkelijk niet wachten tot deze onsympathieke Griekse stadstaat in het jaar 371 voor Christus eindelijk vernietigend in de pan wordt gehakt door de geniale Thebaanse veldheer Epaminondas. Maar ja, vanavond is pas deel twee, nog midden in de opkomst.

Want wat nou, Sparta als meest vooraanstaande soldatenvolk, zoals ze aan het begin van de documentaire worden bejubeld!? Heeft dat zogenaamd slappe Athene dan niet in zijn eentje zomaar het hele Perzische leger verslagen bij Marathon? En lieten die bejubelde Spartaanse krijgers niet ook gewoon vaak stiekem Heloten meevechten, leden van de onderklasse die ze verder genadeloos onderdrukten? En oh, oh, wat waren die Spartanen deugdzaam! Met hun geheime nachtelijke moordcommando's om de Heloten te terroriseren, hun routineuze babymoorden en hun walgelijke opvoedingssysteem dat zo'n beetje het midden hield tussen een commandotraining en Lord of the Flies! Zelfs het eten in Sparta was slecht, zo slecht dat sommige Grieken zeiden dat het geen wonder was dat die Spartaanse soldaten geen waarde aan het leven hechtten. Fraai volkje.

De geschiedenis laat zich helaas niet veranderen. En het is nu eenmaal zo dat Sparta een heldenrol heeft gespeeld in de slagen bij Thermopylae en Plataeae (480

v. Chr), waarbij de Grieken de Perzen voorgoed op afstand hielden – en zo de schitterende culturele bloei van het klassieke Griekenland mede mogelijk maakten. Aan die bloei hebben de Spartanen overigens verder part noch deel gehad.

Het echte raadsel van Sparta is dat een samenleving die zo ingaat tegen menselijke verhoudingen het zó lang heeft kunnen uit houden: van 550 tot 371 voor Chr – voer voor psychologen! Opmerkelijk is ook de grote populariteit van het Spartaanse totalitaire ideaal bij de andere Grieken in die tijd (zoals Plato), zolang die er tenminste niet zelf hoefden te wonen. In de degelijke History Channel-documentaire die Teleac nu uitzendt, steekt die verheerlijking gelukkig nog maar een enkele keer de kop op. Kijk en huiver.

De Spartanen, opkomst en ondergang, Teleac, Ned.1, 23.40-0.27u.