`Ik heb zonder twijfel zelf gefaald'

Op zijn vijfjaarlijkse Ad Limina-bezoek aan de paus brengt kardinaal Simonis geen vrolijk stemmende boodschap met zich mee. De rooms-katholieke kerk in de westerse wereld is op haar retour.

,,De toestand in de katholieke kerk is diffuus, onbestemd'', zo stelt kardinaal Simonis voorafgaand aan het vijfjaarlijkse Ad Limina-bezoek van de Nederlandse bisschoppen aan Rome.

Vandaag ontmoet hij de paus voor ,,een soort functioneringsgesprek'', zoals Simonis het omschrijft, ,,een moment van bewustwording''. Alle bisschoppen en hulpbisschoppen zullen de paus de komende week een aantal minuten individueel en een kwartier gezamenlijk spreken. Daarnaast zullen ze gesprekken voeren met vertegenwoordigers van de diverse congregaties (ministeries) van de Heilige Stoel en een bezoek brengen aan de graven van de apostelen Petrus en Paulus.

Uit het vanmiddag door de bisschoppen gepresenteerde Ad Limina-rapport, een verslag van de ontwikkelingen in de Nederlandse katholieke kerkprovincie in de afgelopen jaren, blijkt dat de bisschoppen verwachten dat de transformatie van de grote negentiende-eeuwse volkskerk naar een kleinere kerk zich verder zal voortzetten en dat als gevolg van het priestertekort nog meer parochies zullen worden samengevoegd en opgeheven.

Kardinaal Simonis, u heeft geen vrolijke boodschap voor de paus. Elk jaar verliest de katholieke kerk in Nederland vijftigduizend leden, in zeven jaar tijd nam het aantal priesters met een derde af. En maar 8 procent van de ongeveer vijf miljoen katholieken gaat nog wekelijks naar de kerk. Ligt het niet in de lijn van de verwachtingen dat de paus u met opgeheven vinger zal benaderen?

,,Dat zou heel goed kunnen. Het zou me ook niet verwonderen, want de situatie is natuurlijk gezien de cijfers niet bepaald rooskleuring.''

Heeft dit in vergelijking met de andere Ad Limina-bezoeken een bijzondere waarde voor u, aangezien u normalerwijze over vijf jaar met pensioen zult zijn?

,,Als u het mij eerlijk vraagt, ik heb nog nooit zozeer een gevoel gehad, laat ik het woord maar gebruiken, van een diffuse situatie. Ik vind de hele situatie in de kerk in Nederland op het ogenblik ontzettend diffuus, ja een beetje verwarrend. Ik bemerk tegenstrijdige tendensen die je ook buiten de kerk in de samenleving en de politiek terugvindt.''

Concreet?

,,Dat is nu juist het probleem. Het is zo weinig concreet te maken. Ik hoor hier een gedachte, ik hoor daar een gedachte, ik hoor positieve dingen, ik hoor negatieve dingen. Ik heb nog nooit zo in verwarring gestaan over de vraag: hoe ligt het nu eigenlijk? Een beetje onbestemd dus.''

Dat moet je toch diep raken als je aan het einde van je carrière de grootste verwarring ervaart?

,,Dat is het toch niet helemaal. Je moet je ouders voorstellen die kinderen opvoeden. Die kunnen ook weleens tegen elkaar zeggen: waar zijn we nu eigenlijk aan toe? Dat heb ik op het ogenblik. Dat vind ik een hele normale situatie als je kijkt naar de kerk in twintig eeuwen geschiedenis. Er zijn periodes waarin je niet weet hoe het dubbeltje zal rollen.''

En de paus zelf, denkt u dat hij ook in zo'n toestand verkeert op dit moment?

,,Ik denk het wel, zeker ten aanzien van de westerse wereld. Hij zal heel anders aankijken tegen de Aziatische en de zuidelijke wereld, waar nog altijd katholieken bijkomen. Ten aanzien van de westerse wereld zal ook hij zich afvragen hoe het zich zal ontwikkelen. Maar hij zal daarbij net als ik koersen op de vernieuwende kracht van de Heilige Geest in de kerk van de Heer.''

Wat betekent het voor u dat u deze negatieve boodschap moet brengen?

,,Het is nu eenmaal zo. Je doet als mens wat je kunt. Er zijn perioden in de geschiedenis die opgang laten zien er zijn perioden van neergang. Het lot heeft het beschoren dat ik dat moet meemaken en dat je menselijkerwijze gezegd weinig resultaat ziet. Ik denk voortduren aan het woord van de apostel Paulus. De een zaait, de ander zal oogsten. Want het is natuurlijk wel allemaal doorgegaan. Wat ik persoonlijk heb geïnvesteerd aan de bediening van de sacramenten en de contacten met de vormelingen. Dan denk ik vanuit God bezien moge hij het voor de toekomst zegenen en vroeg of laat zal het op de een of andere manier wel weer vruchten voortbrengen. Ik maak het op dit ogenblik niet zichtbaar mee, maar het zal wel weer komen.''

Heeft u gefaald of moet je de neergang van de katholieke kerk in Nederland wijden aan iets wat algemeen speelt?

,,Ik zal zonder twijfel zelf gefaald hebben. Op de eerste plaats ben ik zeer gelimiteerd wat betreft mijn talenten en mijn mogelijkheden. Je wordt ook ouder. Bij het ouder worden vraag je je permanent af: wat kan ik beter doen. En van de andere kant relativeer ik het ook, omdat we in een geweldige cultuurcrisis zitten in westerse wereld die als een orkaan over ons heen komt. Dan moet je proberen in de stroom proberen staande te blijven. Er zijn natuurlijk heel veel factoren die ik niet in de hand heb.''

Laatst waarschuwde het Vaticaan dat condooms de kans op aids-verspreiding verhogen. In Nederland werken dergelijke boodschappen averechts. Het jaagt mensen de kerk uit. Gaat u dat tegen de paus zeggen?

,,Ik ga absoluut niet tegen de paus zeggen dat hij die dingen niet meer moet zeggen. Dat moet meer dan ooit gezegd worden en beargumenteerd.''

Dus de doctrinair orthodoxe standpunten van de paus belemmeren u niet bij uw pogingen meer mensen de kerk in te halen.

,,Ik ben bang dat wanneer wij over dit soort dingen al te relativerend gaan spreken om de mensen niet te shockeren, dat de kerk dan helemaal niks meer waard is. Kerk en geloof moeten in zekere zin haaks staan op wat de mensen geneigd zijn te denken.''

Wanneer zullen de verloren zonen en dochters weer terugkeren in de kerk?

,,Ik zou niet willen spreken van verloren zonen en dochters. De kerkelijke praktijk is helaas heel gering. Maar als je mensen bij begrafenis of kerst na maanden plotseling ziet binnenkomen en je gaat met hen bidden, dan voel je dat er werkelijk iets godsdienstigs gebeurt. De mensen zijn erbij betrokken. Ze gaan daarna weer naar huis, komen weer maanden niet, maar dan is het niet allemaal weg. Uiteindelijk verwacht ik dan ook dat het wonder van de heilige geest toch weer een keer in de harten van de jongere generaties zal opflakkeren. Maar hoe en wanneer? Hier koers ik gewoon op vertrouwen in de werking van de geest die jongeren zal laten zien hoe hard godsdienst nodig is voor een menswaardig bestaan.''

Uit een enquête van het programma Kruispunt blijkt dat 80 propcent van de jongere katholieken er trots op is katholiek te zijn. Ze geven de kerk een 7 min.

,,Ik zou de kerk een zesje hebben gegeven.''