`Gevangenisbeleid afgelopen jaren te zacht'

Twee gevangenisdirecteuren moeten weg wegens kritiek op justitie. Hun vertrek is een afscheid van het zachte beleid, zegt oud-gevangenisdirecteur Hans Helgers.

Hans Helgers werkte zowel in de bajes als in de politiek. Tussen medio jaren tachtig en 1994 was hij in dienst van de directie Gevangeniswezen van Justitie, onder meer als directeur van penitentiaire inrichtingen. Hierna was hij, tot 1999, voorzitter van het CDA, de partij van de huidige minister van Justitie Donner. Diens nieuwe beleid om het gevangenisregime te versoberen past in een logische trend, meent Helgers. Hij is inmiddels voorzitter van de raad van bestuur van SWZ, een groep instellingen voor gehandicapten in Oost-Brabant.

Wat vindt u van het hardere regime in gevangenissen?

,,Hoe korter de straf, hoe minder zorgplicht. Die mening heb ik altijd gehad. Traditioneel heeft het gevangeniswezen voor iedereen, ook draaideurcriminelen, veel inspanningen gedaan om ze op hun terugkeer in de maatschappij voor te bereiden. Dat heeft mij altijd lichtelijk verwonderd. Het had nauwelijks zin. De opvatting dat je voor lager gestraften minder inspanningen doet, zoals in het nieuwe beleid is vastgelegd, vind ik daarom zeer verdedigbaar.''

,,Vergeten wordt vaak dat er bij detentie vier doelstellingen zijn: vergelding, beveiliging, preventie en resocialisatie. We hebben de afgelopen twintig jaar wel veel aandacht gehad voor heropvoeding, het beleid was érg zacht. En nu je weet dat het effect van heropvoeden mager is, vind ik het terecht dat het regime soberder en harder wordt: twee op één cel, geen dagprogramma voor alle gedetineerden, minder aandacht voor resocialisatie.''

Dat werkt wel?

,,Dat weten we niet. Dat zullen we over tien, twintig jaar pas zien.''

Hoe beoordeelt u de klachten van de directeuren?

,,Ik kan mij zeer goed voorstellen dat zij niet staan te juichen. Dat zou ik in hun positie ook niet doen. Want de spanningen in de instellingen zullen hierdoor toenemen. Er wordt een hogere druk opgebouwd, de kans op ontlading stijgt – zeker voor bewaarders is dat geen pretje. Maar als burger kijk ik er anders naar. Je kan een euro maar één keer uitgeven, en het slachtoffer verdient ook aandacht, dus als ik moet kiezen steun ik het slachtoffer.''

Ook als de effecten van het nieuwe beleid op gedetineerden onbekend zijn?

,,Als directeur van de Penitentiaire Inrichting in Grave heb ik tien jaar geleden al een experiment met twee en vier man op één cel gedaan. Als je het handig aanpakte, kon je onvermoede effecten bereiken. Dan zette je een oudere gedetineerde bij drie jongeren, en bleken de jongeren veel regelmatiger te gaan leven omdat de oudere op een vaste tijd wilde eten. Ik denk dat meer mensen op één cel helemaal niet zo slecht hoeft uit te pakken.''

De twee directeuren zouden ook weg moeten omdat ze, als vakbondsman, openlijk kritiek hadden. Hebben ze geen vrijheid van meningsuiting?

,,Het is in dit veld altijd mogelijk geweest publiekelijk je opvattingen te geven. Ik deed dat in mijn tijd ook al. De VDPI (Vereniging Directeuren Penitentiaire Inrichtingen waarvan beide directeuren voorzitter zijn geweest, red.) is een vakbond en een beroepsorganisatie, die traditioneel uitvoerig deelneemt aan het debat voordat het beleid wordt afgesproken. Maar als de Kamer het eenmaal heeft goedgekeurd, voer je het gewoon uit. Dat hoort er óók bij.

,,Er is altijd spanning geweest tussen beleidsmakers en directeuren. En de verhoudingen binnen de instellingen zijn zeker niet vergemakkelijkt. Maar het beleid van de jaren zeventig en tachtig heeft volstrekt niet gewerkt. Het was erg duur en de recidive bleef hoog. Dat moeten we ook onder ogen zien.''