De revanche van een geketende kampioen

De nieuwe wereldkampioen Bernard Lagat ging vorig jaar vrijuit in een dopingzaak. De kwestie roept veel vragen op, maar toont ook aan hoe hulpeloos een sporter is.

Het beeld van de Keniaanse loper Bernard Lagat met het formulier van de dopingcontrole in zijn handen, weerspiegelde zaterdagavond de machteloosheid van een geketende sporter. Lagats enige zekerheid bij de WK indooratletiek in Boedapest was dat hij naar de dopingcontrole moest. Vanaf dat moment trad voor hem de onzekerheid in en moest hij zich noodgedwongen overgeven aan een systeem waarop een sporter geen invloed meer kan uitoefenen.

En wat dat tot gevolg kan hebben, ondervond de middenlangeafstandsloper vorig jaar bij de WK in Parijs. Bij die titelstrijd werd bekend dat Lagat bij een out-of-competition-controle positief was bevonden op het eiwithormoon epo. Althans, dat had de A-test uitgewezen. Uit voorzorg had de Keniaanse bond de 1.500-meterloper, die bij de Olympische Spelen van 2000 in Sydney brons won, onder het mom van een blessure teruggetrokken. Later onthulde de Franse krant L'Equipe de ware reden, waarmee zijn dopingzaak op straat lag.

Lagat zegt zich geruïneerd te hebben gevoeld, omdat hij geen epo zou hebben gebruikt. Uitgaande van de veronderstelling dat de atleet de waarheid spreekt, was zijn probleem dat hij zijn onschuld onmogelijk kon aantonen.

In samenspraak met zijn Australische manager James Templeton besloot Lagat de controle van de B-test te laten bijwonen door een deskundige. Hij benaderde daarvoor dr. Hans Heid, een celbioloog van het kankeronderzoeksinstituut in Heidelberg. Naast Heid was het hoofd van het dopinglaboratorium in Lausanne, Saugy, als een vertegenwoordiger van de internationale atletiekfederatie IAAF aanwezig. Professor Schänzer, biochemicus van de sportuniversiteit in Keulen, deed de contra-expertise.

Het resultaat was verbijsterend: de B-test bleek negatief – en Lagat werd niet geschorst. De drie aanwezige deskundigen hebben bevestigd dat de uitslag van de tweede test geen sporen van onnatuurlijke epo bevatte en er derhalve geen sprake kan zijn van een positieve uitslag.

In zijn rapportage stipt Heid een aantal zaken aan die mogelijk de oorzaak van de tegenstrijdige uitslag kan zijn. Naast technische verbeteringen bepleit de Duitser een meer specifieke urinetest, omdat hij de huidige niet geschikt acht voor massale screening. De conclusie die Lagat en zijn manager uit Heids rapport trekken, is dat het controlesysteem niet waterdicht is.

Een vrees die al eerder was geuit door Don Catlin, het hoofd van het dopinglaboratorium in Los Angeles, dat de THG-affaire aan het licht bracht. Catlin zei destijds tegenover de krant USA Today in een reactie op Lagats zaak dat hij wegens de moeilijkheidsgraad al had gevreesd bij de epo-testen ooit met verschil in de uitslag van de A- en de B-samples te zullen worden geconfronteerd. Waarmee Catlin openlijk in twijfel trekt op de epo-test wel waterdicht is.

Howel Lagat op formele gronden het voordeel van de twijfel krijgt, werd hij na het veroveren van de wereldtitel op de 3.000 meter bij de WK indoor onophoudelijk aan zijn `dopingzaak' herinnerd. Waar de Keniaan voor zijn gevoel revanche had genomen, worstelden verslaggevers met de rechtvaardigheid van Lagats gevoelens.

Op de rechtstreekse vraag hoe hij zijn onschuld kan bewijzen, reageerde hij met de hulpeloosheid die alle op doping betrapte sporters tentoonspreiden. ,,Jullie zullen me op mijn woord moeten geloven. Wat kan ik anders zeggen? Als ik straks ben gecontroleerd en dit dopingformulier heb ingevuld, ben ik machteloos. Dan ben ik overgeleverd aan het systeem van de dopingcontroles en moet ik maar hopen dat de deskundigen hun werk goed doen.''

En als de uitslagen van Lagats test in Boedapest zoals de atleet vanzelfsprekend verwacht negatief zijn, wordt de wereldindoortitel gevalideerd en heeft de Keniaan zijn sportieve wraak op het missen van de WK in Parijs. Hij was er in de Hongaarse hoofdstad ook zeer op gebrand om kampioen te worden. Zelden oogde een atleet zo getergd als Lagat zaterdagavond. ,,Alle frustraties rond die dopingzaak hebben me een enorme push gegeven; het heeft me gestimuleerd om nóg harder te lopen.''

Lagat won overtuigend, al moest hij nog wel felle strijd leveren met de Portugees Rui Silva. Hij was de enige die hem tegenstand van betekenis kon bieden, want de overige lopers vochten op ruime achterstand om de kruimels.