Arnolphe is te leuke huistiran

Soms kreeg je er een van een vriendje: zo'n snoepje in de gave vorm van een hart. Het decor in Molières komedie School voor vrouwen lijkt op dat snoepje en het is knalroze. In het strak uitgesneden hart leidt een trapje naar een klapdeur waarachter het jonge meisje Agnès woont. Af en toe laat zij zich zien als de klapdeuren openzwaaien of als zij er schalks overheen kijkt, zoals over een hoge muur, maar meestal blijft ze erachter, veilig weggeborgen in de huiselijke sfeer en gevrijwaard van geile blikken.

Tenminste, zo wil haar oude pleegvader Arnolphe het. En Agnès leidt hem met verve om de tuin. Terwijl zij doet alsof hij haar succesvol tot onnozel wicht heeft opgevoed, verzint ze listen om de jongen Horace te kunnen ontmoeten. Die vertelt alle trucs waarmee zij `de ouwe zak' te slim af zijn geweest enthousiast door aan Arnolpe, niet wetend dat zijn vriend zèlf de zak is. Hij op zijn beurt kijkt wel uit om zijn identiteit te verraden; de inlichtingen kan hij mooi gebruiken om tegenmaatregelen te treffen, denkt hij. Maar zijn plan om Agnès in een huwelijk met hem te dwingen mislukt faliekant.

Molières komedie vol dwaze verwikkelingen en spelletjes-in-het spel gaat over een serieuze zaak die in de zeventiende eeuw veel tegenstand opriep: de zaak van de vrouwenemancipatie. Het publiek snapte best dat de schrijver het tegendeel bedoelde van wat hij Arnolphe liet zeggen, en aangezien Arnolphe zei wat velen dachten voelde men zich aangevallen. Vandaag de dag is het moeilijker om je over zijn meningen op te winden, tenzij je een fundamentalistische moslim bent, maar dan kom je waarschijnlijk niet in het theater.

,,Mijn sekse is geschapen om afhankelijk te zijn'', zegt de pleegvader Agnès voor in een groteske les die hij bij theatergroep De Kern illustreert met prenten van zogende, kokende en poetsende echtgenotes. Tegenover de oprukkende macht van de geleerde vrouwen met hun brutale praatjes stelt Arnolphe het conservatieve ideaal van de slavin die dankbaar naar haar knechter opkijkt – een stevige positie toen, een verloren post nu, en nog maar nauwelijks de moeite waard om belachelijk te maken. Wat zit er dan nog wel in School voor vrouwen dat een opvoering rechtvaardigt?

Het complexe karakter van deze antiheld: zijn manie om alles en iedereen te controleren, om te vechten tegen een leger van ingebeelde vijanden, om overal kwaad en verderf in te zien, om zichzelf te kwellen met bezitsdrang en achterdocht en haat. Door zijn onbegrip van de veranderende wereld, zijn wanen en zijn onvermijdelijke isolement zou hij tragiek moeten krijgen, zoals elke (mislukte) dictator iets meer dan zieligs heeft.

Acteur Jan-Jaap Jansen haalt die treurige woede er onvoldoende uit. Hij zegt wel wat Arnolphe zeggen moet, in een geestige, geheel berijmde, zelfgemaakte en soms ondeugend-moderne vertaling, maar zijn mimiek mist de gepijnigde bezetenheid van de huistiran. Eigenlijk oogt hij te leuk, in zijn barokke jas en schoenen met mooie strikken – de net niet serieus-historische kostumering van Ischa Stuart is een lust voor het oog – en ook dat hartjesdecor mag er wezen.

Samen met het geraffineerde spel van Marieke de Kruijf als Agnès en het stijlvaste optreden van een hele reeks vrouwen in mannenrollen bevat De Kerns School voor vrouwen genoeg goede ingrediënten – behalve dat ene ding: diepgang.

Voorstelling: School voor vrouwen, van Molière, door Theatergroep De Kern. Gezien: 26/2 Schouwburg Amstelveen. Tournee t/m 1/5. Inl. 020-6129335 of www.theatergroepdekern.nl