Zes fossiele tanden uit Ethiopië voeden debat over oorsprong mens

Eind vorig jaar zijn in Ethiopië zes tanden gevonden van een mensachtige die 5,6 tot 5,8 miljoen jaar geleden leefde. Volgens de vinders, Yohannes Haile-Selassie, Gen Suwa en Tim White, behoort deze mensachtige tot dezelfde soort als de paar voet- en handbotjes, een kaakdeel en stuk opperarm (5,6 tot 5,2 miljoen jaar oud) die zij in 2001 vonden. Maar de vorm van de tanden geeft wel aanleiding deze aanvankelijk als ondersoort gedefinieerde tak op te waarderen tot zelfstandige soort: Ardipithicus kaddaba (voorheen Ardipithicus ramidus kaddaba, een ondersoort van A. ramidus die leefde ca. 4,5 miljoen jaar geleden). De betrokken paleo-antropologen vermoeden dat ook de andere onlangs gevonden nieuwe soorten uit deze heel vroege tijd van de mensheid (Sahelanthropus tchadensis uit Tsjaad, ca. 7 mln. jaar oud en Orrorin tugenensis uit Kenia, ca. 5,8 mln jaar oud) tot deze soort behoren (Science, 5 maart).

Deze opvatting zal pas algemeen worden als er overtuigende nieuwe fossielen worden gevonden. Maar dan zouden deze soorten waarschijnlijk ook worden toegewezen aan het geslacht Ardipithecus, omdat dit eerder (in 1994) gedefinieerd is – overigens ook door Suwa en White.

Het gaat hier om de oudste voorouders van de mens, zo rond de tijd dat de evolutionaire splitsing met de chimpansee plaatsvond, ca. 7 tot 5 miljoen jaar geleden. Dit is nog voor de fase van de nog altijd chimpansee-achtige Australopithici (4,5 - 2 miljoen jaar geleden) en het daaropvolgende, echt menselijke geslacht Homo (2 miljoen jaar geleden tot heden).

Haile-Selassie en zijn collega's benadrukken de relatieve primitiviteit van de gevonden hoektand en de aangrenzende voorkies, die nog sterk lijken op die van de chimps. Maar A. kabbada mist het krachtige chimpachtige schuren van de ene hoektand tegen de ander, waardoor ze allebei scherp blijven. Bij A. kabbada schuren de hoektanden maar een beetje. Hetzelfde tandkundige overgangspatroon zien ze bij Orrorin en Sahelantropus.

In een commentaar in Science relativeert de Canadese antropoloog David Begun het idee om alle drie vroegste mensachtigen in één soort onder te brengen. Hij wijst op andere kenmerken waarin de drie soorten verschillen, bijvoorbeeld dat Orrorin heeft veel dikker glazuur dan de andere twee. Ook wijst hij op weer andere verschillen in tandvorm tussen Ardipithicus kaddaba en Ardipithicus ramidus, die volgens hem zo groot zijn dat je evengoed zou kunnen verdedigen dat A. kaddaba helemaal niet tot het geslacht Ardipithicus gerekend mag worden. In dat geval zou natuurlijk nog eerder voor de hand liggen deze soort toe te wijzen aan het geslacht Orrorin of Sahelanthropus dan andersom. Niet voor niets besluit Begun zijn commentaar met wat hij noemt `de mantra van alle paleontologen': ``We hebben meer fossielen nodig!'

Gerectificeerd

Capgras, kadabba, gamma

In de W&O-bijlage van vorige week (6 maart) zijn in twee stukken namen verkeerd gespeld en in een andere twee soorten straling verwisseld.

Verder wordt in het artikel `Zes fossiele tanden uit Ethiopië voeden debat over oorsprong mens' gesproken over de nieuwe soort Ardipithicus kaddaba (twee keer gespeld als kabbada). De juiste spelling komt niet in het stuk voor. Die luidt: kadabba.