Ploeteren op karakters

In Leiden krijgen gemotiveerde vwo-scholieren college. Chinees bijvoorbeeld. Hoe voelt het om iets niet te snappen?

`Zijn er links-schrijvende mensen in China?'', vraagt Loes (16) zich hardop af, terwijl ze een Chinees karakter probeert na te schrijven in haar schrift. Sinoloog prof. dr. Maghiel van Crevel, die het karakter met krijt groot op het bord voorschrijft, kijkt om. ``Dat komt heel weinig voor'', zegt hij, ``want het is heel onpraktisch''. ``Dat merk ik'', mompelt Loes, terwijl ze voortploetert op haar zeven karakters, die ze daarna met de hele klas mee opdreunt. ``Wo zhèng zài xie zhong guó zì'', ofwel: ``Ik ben Chinese karakters aan het schrijven.''

Loes is één van de 232 vwo-scholieren die aan de Universiteit Leiden het onderwijsprogramma LAPP-Top volgt (Leiden Advanced Pre-University Programme for Top-students). De scholieren – afkomstig uit heel Nederland – maken in zes tot acht colleges kennis met een wetenschappelijke studie én met de sfeer van de universiteit. In totaal zijn er elf studies waarvoor scholieren zich kunnen inschrijven, waaronder Talen en Culturen van China, Literatuurwetenschap, Natuurkunde, Sterrenkunde en Filosofie.

LAPP-Top wordt nu voor het derde achtereenvolgende jaar aangeboden. ``De belangstelling stijgt'', vertelt onderwijsadviseur Patty Berendse. ``Het eerste pilotjaar deden zeventien leerlingen mee, vorig jaar waren dat er 75 en nu dus 232. Ook het aantal studies dat mee doet stijgt.''

Het Stanislas College in Delft, de school van Loes, doet al voor het derde jaar mee, dit keer met vijftien leerlingen. ``Ze zijn laaiend enthousiast'', vertelt Simon Veenman, afdelingshoofd van het gymnasium. ``Juist voor de goede leerlingen die zich hier vervelen heeft LAPP-Topp een meerwaarde. We merken dat ze in Leiden aangesproken worden op hun prestaties. En dat heeft zo z'n grappige kanten, zoals een briljante leerling die naar mij toekwam en vertelde dat hij nu begreep hoe een leerling die wiskunde niet snapt zich moet voelen. Ze beseffen hierdoor dat er kennelijk toch nog dingen zijn die hen boven de pet gaan.''

Dat blijkt ook vandaag. De scholieren hebben vooraf een stuk tekst moeten lezen en Van Crevel begint met het noteren van wat hen is opgevallen. Al snel staat het bord vol: ``waarom zijn er 50.000 karakters?'', ``hoe typt een Chinees iets op de computer?'', ``hoe kwam men aan de verschillende tonen in de taal?''. ``Een aantal vragen kan alleen beantwoord worden als je de studie gaat doen'', begint Van Crevel. ``Zoals de vraag over de tonen. Dat voert hier te ver.'' Wat hij wel kan beantwoorden gebeurt op een volwassen manier. Poëtisch en humoristisch soms, zoals de uitleg dat veel van de 50.000 karakters niet dagelijks gebruikt worden: ``Er is zelfs een karakter voor de omschrijving van de wind die opsteekt wanneer twee draken van twee kanten een berg bestijgen.'' Soms ook gecompliceerd. Moeilijke woorden worden niet geschuwd, de opgetrokken wenkbrauwen van sommige scholieren ten spijt. Uitgebreid gaat Van Crevel in op het karakter van verschillende talen, de agglutinerende talen (zoals het Turks dat woorden aan elkaar plakt) versus de isolerende talen, zoals het Chinees in extreme mate is. Loes vindt het allemaal wel leerzaam, zegt ze later. ``Het is zo nieuw dat je wel oplet.''

Om aan LAPP-Top mee te kunnen doen moeten leerlingen goede studieresultaten hebben en goed gemotiveerd zijn. Behalve individuele reiskosten zijn er geen kosten aan verbonden. ``Ik wilde meedoen met Chinees omdat het iets nieuws is'', vertelt Loes. ``Het staat leuk op je CV. Maar ik wil het niet studeren. Ik ga geneeskunde doen.'' Haar buurvrouw Minke zegt hetzelfde: ``Zoiets als dit zou je normaal nooit doen. En het is ook een leuk middagje uit.''

De leerlingen worden via school aangemeld. ``We willen dat de school erachter staat'', zegt Berendse. ``De school kan het beste beoordelen of leerlingen in staat zijn om zelfstandig hierheen te reizen en gemiste lessen in te halen.'' Fred Neve, rector van de het particuliere Luzac College in Zwolle, vindt LAPP-Top alleen geschikt voor leerlingen die nog maar in een paar vakken eindexamen hoeven te doen, niet voor `voltijds-leerlingen'. ``De school gaat voor. Wij geven er dus ook geen vrijstellingen voor.'' Dat doet het Stanislas College wel. De lessen die Loes en Minke deze middag missen hoeven ze niet in te halen. Ze zijn zelf verantwoordelijk voor hun resultaten. ``Het is hun probleem'', zegt Veenman letterlijk.

Het LAPP-Top programma wordt afgesloten met een slotbijeenkomst waarin de leerlingen presenteren wat ze hebben geleerd. Voor de Universiteit Leiden is LAPP-Top een manier om talentvolle scholieren te interesseren voor de wetenschap. Kiezen ze niet voor de studie die ze in het programma hebben gevolgd, dan misschien wel voor een andere universitaire studie. Of dit in de praktijk ook zo uitpakt – en of de Universiteit Leiden door LAPP-Top meer eerstejaars studenten weet te trekken – is nog onbekend. ``Het eerste jaar waren er te weinig deelnemers om daar conclusies aan te verbinden'', aldus Berendse. ``En van de leerlingen die vorig jaar meededen heeft nog niet iedereen examen gedaan.''

Van de ruim twintig leerlingen die de cursus Chinees volgen, overwegen er vijf om het te gaan studeren. Zoals Wandy (18) van het Luzac College in Zwolle: ``Ik denk dat ik met Chinees minder moeite zal hebben dan met iets economisch.'' Ook een andere scholiere laat zich niet afschrikken door de moeilijkheidsgraad van de Chinese taalverwerving. ``Sorry, hoor'', zegt ze zich verontschuldigend tegenover Van Crevel, `'maar het lijkt nu chaotischer dan het volgens mij is. Er zit vast meer structuur in.''