Mug die Westnijlvirus in de VS verspreidt is nieuwe mengsoort

De muggensoort Culex pipiens, verspreider van het Westnijlvirus steekt in Noord-Amerika vogels én mensen. Maar in Europa bijt de mug vogels óf mensen. Ook genetisch gezien zijn dat twee verschillende soorten. De mug die nu in Noord-Amerika actief is, is een mengvorm van die twee Europese soorten. Doordat de soort virus van vogels op mensen overbrengt, veroorzaakt het virus in Noord-Amerika op het ogenblik wel een epidemie van hersenvliesontstekingen. Maar in Europa niet.

Het Westnijlvirus is enkele jaren geleden in Noord-Amerika aangekomen en veroorzxaakte daar onmiddellijk ziekte. Maar in Europa, waar het virus rond de Middellandse Zee al zeker tientallen jaren aanwezig is, zijn nauwelijks patiënten (Science, 5 maart).

Het Westnijlvirus is in 1937 ontdekt, in Oeganda, uiteraard in het West-Nijldistrict. Tot voor enkele jaren kwam alleen in de Oude Wereld voor. In 1998 dook het op in de staat New York en sindsdien heeft het zich steeds verder over de VS verspreid. Vorig jaar werden 9.186 mensen ziek van het virus, waarvan er 231 overleden. Het virus is vooral gevaarlijk voor ouderen en kinderen. Medicijnen of vaccins zijn er niet.

De vraag rees hoe het virus zich zo gemakkelijk in de Verenigde Staten kon verspreiden, terwijl uitbraken in Europa op de vingers van één hand te tellen zijn. De onderzoekers richtten zich op de mug Culex pipiens.

Stekende muggen zijn altijd vrouwtjes. Zij hebben een bloedmaal nodig om eitjes te kunnen leggen. De meeste Europese pipeinspopulaties steken vogels. Er zijn echter ook muggenpopulaties die hoofdzakelijk onder de grond leven, bijvoorbeeld in de Londense Underground. Als mug moet je daar niet van vogelbloed afhankelijk zijn. Deze muggen hebben zich aangepast. Ze kunnen zonder bloedmaal eieren leggen, maar zullen het tegelijkertijd niet laten mensen te steken als ze kans krijgen. De onderzoekers vermoedden dat er inmiddels twee verschillende soorten bestaan. Op grond van een achttal genetische kenmerken onderzochten ze populaties uit diverse delen van de wereld, waarbij de ondergrondse niet werden overgeslagen. Het onderzoek bevestigde de hypothese: in Europa leven twee soorten Culex pipiens.

De Amerikaanse muggen blijken echter van een hybride soort te zijn, die genetische kenmerken van beide nieuwe soorten in zich verenigt. Doordat de hybride van twee walletjes eet en zowel het bloed van mensen als dat van vogels lust, kan hij een rol spelen in de verspreiding van het Westnijlvirus. Hoe de mengsoort is ontstaan, blijft vooralsnog onduidelijk.