Graaf Montag

Prins Johan Friso is na zijn huwelijk geen prins meer maar graaf en zijn vrouw wordt gravin. Niet een bericht om lang over na te denken. Wilt u gravin of graaf worden? Misschien hangt het af van wat u nu bent. Van prins tot graaf te worden bevorderd? Is dat niet een verkapte vorm van vroege demotie? Maar om als burger, citoyen, kameraad, tovaritsj naar bed te gaan en als graaf wakker te worden – dat heeft wel iets, zou ik als modern mens zeggen. Nieuwe kaartjes laten drukken. Graaf Montag. Tjee! Dat wist ik niet. Ja, ik loop er niet mee te koop, maar wij graven van Montag zijn nog geparenteerd aan de Graaf van Monte Christo en de Markies van Carabas. En dan kom je vanzelf bij Floris de Vijfde, van wie de kinderen ook niet meer hoeven te weten wie dat is.

1237

In mijn kamertje op de redactie hangt een foto, van boven af genomen, van een plein waar een stuk of honderd mensen in de rij staan. Ik vraag de bezoekers waarop die mensen zo gehoorzaam staan te wachten. Altijd geven ze een somber antwoord. Het is oorlog. Ze staan in de rij voor distributiekaarten of brood. Die foto is in Moskou genomen. Ze staan in de rij voor wodka. Nog meer ellende. In werkelijkheid is het een foto van het plein voor het Centre Pompidou, ze wachten tot ze naar binnen mogen om van Picasso te gaan genieten. Intussen laten ze zich vermaken door een paar acrobaten en straatmuzikanten. Ze eten iets lekkers, drinken er een colaatje bij. Ze verheugen zich op het kijken. Deze wachtenden hebben aan niets gebrek. Maar toch, ze moeten in de rij.

Altijd is het zo geweest. Iemands maatschappelijke status valt af te meten aan de tijd die zij/hij in rijen moet doorbengen. Dat kan ver gaan en onthullend zijn. ,,Als je op Schiphol aankomt, zorg dan dat je bij de marechaussee niet terechtkomt in een rij waar je achter een paar niet-blanken staat'', heeft Parool-columnist Theodor Holman me eens gezegd. Hij heeft Molukse voorouders. En hij heeft gelijk, iedere dag meer. Het in de rij staan begint er een eigenschap bij te krijgen. Vroeger werd je, al wachtend en langzaam opschuivend, weer duidelijk dat je een gewone burger was. Dat was dragelijk, je was eraan gewend, je wist niet beter. Nu is iedere gewone burger onder bepaalde omstandigheden automatisch gekwalificeerd als potientiële verdachte. Schoenen uit, broekriem af! Er zit een laptop in uw koffer. Haal die eruit en zet hem aan! Toch laat het detectiepoortje nog zijn piep horen als u erdoor loopt. De boosdoener is een paperclip in de punt van uw broekzak.

Vorsten, presidenten, regeringsleiders, staatshoofden dragen nooit zo'n verloren stukje metaal bij zich, en mocht dat bij hoge uitzondering wel het geval zijn, dan merkt niemand dat. De hele santenkraam van de controle, het in de rij staan, het is voor deze mensen allemaal onbekend bestaan. Royal Class gaat voor de Business, en Business weer voor de Economy. Het proletariaat loenst afgunstig terwijl de hogeren met een slecht bedwongen smug smile van hun voorrechten gebruikmaken. Graven en hertogen hoeven nergens te wachten, dat is bekend. Minzaam groetend liep Graaf Montag langs de controle; hartelijk werd hij door het cabinepersoneel verwelkomd.

Iets zegt me dat we pas aan het begin staan. Weet u nog wanneer de eerste videocamera's in de supermarkten en de banken verschenen? Tien, vijftien jaar geleden? Daarna kwam de tram met videobewaking. Loop eens een stationshal binnen en kijk naar het plafond. Een kantoor van de overheid. Intussen werd ik weet niet meer welk belangrijk ministerie van Defensie door hackers gekraakt terwijl de geheime dienst in Londen de telefoon van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Kofi Annan, afluisterde. Ga naar een leuke risicowedstrijd. Of naar de begrafenis van een belangrijke schurk. Je weet niet wat je meemaakt. Daar gaat de telefoon! Een sombere stem vertelt u dat uw auto is weggesleept, uw huis wordt verkocht, uw moeder een ongeluk heeft gekregen, het Paleis op de Dam is ingestort. Dat is de treitertelefoon. Koop Vrij Nederland en lees dat u op uitnodiging van de redactie wordt uitgescholden door iemand die u tot uw vijand heeft gekozen.

Denk niet dat ik erover klaag. Dit is allemaal heel gewoon voor iemand die weet hoe het leven in deze eeuw geleefd moet worden. Even had ik de kinderlijke illusie dat dit alles de mensen die het geluk hebben graaf, hertog, markies te zijn bespaard zou worden. Maar die moeten binnenkort ook hun schoenen uittrekken voor ze de trein in mogen. Een paar weken geleden schreef ik dat we in een open inrichting terecht waren gekomen. Ik dank de lezers voor hun bijval.

Maar eind goed, al goed: het Museum voor schriftelijke communicatie Scryption in Tilburg meldt me dat de Hermes schrijfmachine waarover ik vorige week schreef, de machine die in Amsterdam te vondeling was gelegd, door het museum asiel is verleend.