Dreumesen in successpiraal

Kleine ondernemingen renderen op de beurs omdat zij er met een premie vanaf gejaagd worden. Ieder succes creëert in toenemende mate zijn volgende succes.

Klein feestje op de beurs. Donderdag sloot de Nederlandse Midkap-index van middelgrote ondernemingen boven de grens van 400 punten. De laatste keer dat de graadmeter hierboven eindigde was de zomer van 2002.

Al jarenlang drukt de schaalvergroting op de financiële markten de kleinere ondernemingen naar de marge. Inmiddels gebeurt qua rendement het omgekeerde. De Midkap-index doet het bijvoorbeeld al lange tijd beter dan de AEX-index met de 25 grootste ondernemingen. De afgelopen twaalf maanden schoot de AEX ruim 40 procent vooruit, de Midkap-index steeg in dezelfde periode meer dan 60 procent in waarde.

De Amerikaanse dollar is een van de drijvende krachten achter het beurssucces van kleine en middelgrote bedrijven. Grote internationaal opererende ondernemingen hebben meer last van een dalende dollar dan de bedrijven die op kleinere schaal zaken doen. Sinds de euro in de lente van 2002 zijn opmars tegenover de Amerikaanse munt inzette, doen de middelgrote ondernemingen het beter dan bedrijven uit de AEX-index.

Maar er is meer dan de dollar. Juist het vertrek van de beurs stuwt de rendementen van kleinere beursfondsen. Deze week waren er op het Damrak weer twee ondernemingen. Gisteren bood ING vastgoed ruim 0,4 miljard euro voor het beursgenoteerde vastgoedbeleggingsfonds Rodamco Asia. En maandag deed investeringsmaatschappij Alpinvest een bod van 152 miljoen op Delft Instruments, een fabrikant van medische systemen. Op deze manier verdwijnen weer twee bedrijven van het Damrak. De lijst van ondernemingen die de laatste tijd van de beurs is gehaald groeit gestaag: muziekwinkelketen Free Record Shop, slotenmaker Axa Stenman, kantoorartikelenbedrijf Ahrend, bandenfabrikant Vredestein, zuiveringsbedrijf Norit, softwarebedrijf Hitt, enzovoort.

Ook vastgoedbeleggingsfondsen verdwijnen in ijl tempo van de beurs. Rodamco North America, Haslemere en Uni-Invest gingen Rodamco Asia voor. Er wordt te weinig in de fondsen gehandeld, terwijl het verschil tussen de onderliggende waarde van het vastgoed en de beurswaardes van de fondsen een overname aantrekkelijk maakte. De Vereniging van Effectenbezitters (VEB) verzette zich vorig jaar fel tegen het besluit van Euronext om deze beleggingsfondsen ook toe te laten in de aandelenindexen. Een aandelenindex moet je niet vertroebelen met vastgoed, zo is de redenering van de VEB. Die klachten zijn minder urgent nu de desinteresse van beleggers er voor zorgt dat vastgoedbeleggingsfondsen vanzelf uit de index vallen bij de jaarlijkse herijking.

Beursgenoteerde investeringsmaatschappijen zijn de afgelopen jaren helemaal van de beursvloer verdwenen. De Nationale Investeringsbank, met een grote participatiedochter, werd door de pensioenfondsen ABP en PGGM overgenomen. Familiebedrijf SHV kocht participatiemaatschappij NPM en NIB Capital kocht met geld van ABP en PGGM vervolgens branchegenoot Alpinvest.

De twee grootstse pensioenfondsen van Nederland zegden onlangs 6 miljard euro extra toe aan hun gezamenlijke dochter Alpinvest. De investeringsmaatschappij pompt prompt 150 miljoen in Delft Instruments.

Alle bedrijven die de laatste jaren van de beurs zijn gehaald, maakten nauwelijks gebruik van het bestaansrecht van de beurs: het aantrekken van kapitaal. Maar ze hadden wel de lasten van een beursnotering: kosten, rapportageverplichtingen en steeds strengere effectenwetgeving. En hun aandelen werden steeds slechter verhandeld.

Delta Deelnemingen, een beleggingsfonds van verzekeraar Delta Lloyd dat zich concentreert op kleine beursgenoteerde bedrijven, maakte vorig jaar een rendement van meer dan 60 procent, mede door alle overnamepremies die bieders boden voor bedrijven uit de portefeuille. Er bestaat naast Delta Deelnemeingen en het al langer bestaande Orange Fund van effectenbank Kempen & Co een hele schare vermogende particulieren die fiscaal aantrekkelijke vijfprocentsbelangen in beursdreumesen bezitten. De laatste jaren boeken zij succes op succes. Iedere keer als zij de onderneming waarin zij beleggen wordt overgenomen, pompen zij het vrijgekomen kapitaal terug in een andere beursgenoteerde onderneming.

Dat kan al snel de aandelenkoersen opstuwen. Juist bij bedrijven waarvan de aandelen slecht verhandeld worden, heeft een aankoop van een aanmerkelijk belang effect op de beurskoers. De vijver waarin deze beleggers vissen wordt steeds kleiner, terwijl het vermogen wat er in deze illiquide markt omgaat ten minste gelijk blijft. Ieder succes creëert in toenemende mate zijn volgende succes.

Aandeelhouders die de recente rendementen op kleine beursgenoteerde bedrijven zien lonken, zullen er rekening mee moeten houden dat het schaarste-effect in de toekomst een toenemende rol zal spelen bij de koersvorming van de aandelen. Net als dat destijds gebeurde tijdens de internethausse.