...de krant antwoordt

Dit bericht is inderdaad niet goed uit de verf gekomen. Zelf kon ik het ook niet helemaal volgen, maar ik weet dat aan een week afwezigheid. Niets leidt zo snel tot een gevoel van vervreemding als het doornemen van een hele stapel kranten. Omgekeerd is dat ook een journalistieke toetssteen. Een krantenartikel moet ook zonder kennis van context of voorgeschiedenis meteen begrijpelijk zijn. Dit bericht was eigenlijk alleen te volgen als de lezer had meegeleefd met de ophef in die week over kennelijke verschillen van mening tussen de ministeries van Defensie en Justitie. Wie overigens de openingskoppen van de kranten bekeek, kreeg al een mooie plattegrond van dit politieke strobrandje. Donderdag: Kamer eist uitleg geweldsinstructie. Vrijdag: Kamer vindt uitleg kabinet onvoldoende. Zaterdag: Kamer slikt uitleg van ministers.

Niets gebeurd dus, denkt de teruggekeerde krantenlezer, over tot de orde van de dag. De kwestie bleek te draaien om de vraag of Justitie en Defensie de geweldsinstructie voor de militairen in Irak wel op dezelfde manier interpreteerden. Dit naar aanleiding van een dodelijk schietincident eind december, waarvoor een Nederlandse marinier in januari door Justitie in hechtenis was genomen.

Het bleek die week journalistiek relevant om te achterhalen of Justitie tijdig over die geweldsinstructie beschikte. In de Tweede Kamer en in de publieke beeldvorming was immers halverwege die week de indruk ontstaan dat Defensie z'n mannen aan vrij ruime gedragsregels hield die waren afgestemd op een oorlogssituatie. Justitie daarentegen scheen te koersen op veel beperktere gedragsregels die afgeleid leken te zijn van een min of meer gewoon politieoptreden ten bate van de openbare orde. Zo sprak Defensie krijgshaftig over ,,robuust optreden'' in een strijdgebied. Justitie leek te denken in termen van staande houden en dienstwapens, dit naar analogie van de Nederlandse agent op surveillance.

Journalistiek was de vraag dus: bevonden de departementen zich in dezelfde realiteit en pasten zij dezelfde regels toe? Als het militaire parket in Arnhem vroeg op de hoogte was geweest van de geweldsinstructie, zou dat kunnen betekenen dat de departementen van Donner en Kamp wél hadden samengewerkt bij het opstellen van gedragsregels voor Nederlandse militairen in Irak. Maar nu er pas in een laat stadium met elkaar was gecommuniceerd over de geweldsinstructie, leek dat toch meer op schone schijn. Overigens is zo'n geweldsinstructie geen vrijblijvend beleidsstuk, maar echte regelgeving. Een journalist mag verwachten dat dergelijk geldend recht bij de militaire justitie-autoriteiten tijdig onder handbereik is.

Achteraf kan worden vastgesteld dat de krant hier journalistiek geen energie heeft verspild, maar dat het resultaat niet erg helder is geweest. Het bericht is inderdaad nogal normatief gesteld, terwijl de snelle of minder geïnformeerde lezer niet meteen de achtergronden of de onuitgesproken verwachtingen kan doorgronden. Het was beter geweest om aan de kwestie meer tijd en ruimte te besteden, zodat de politieke en ambtelijke aspecten beter uitgelegd hadden kunnen worden.