Cherchez la femme fatale

Ter gelegenheid van Internationale Vrouwendag, aanstaande maandag, wijdt Pieter Steinz deel tien van een serie over thema's in de wereldliteratuur aan femmes fatales in het algemeen en Breakfast at Tiffany's van Truman Capote in het bijzonder.

Ze is rond de twintig, elegant, slank en altijd dressed to kill. Ze heeft een grote mond (in meer opzichten), een charmant wipneusje en een rattenkopje van geelblond haar. Ze praat in een mengelmoes van privé-detectivetaal en schoolmeisjes-Frans. Als ze een feestje geeft, nodigt ze het liefst al haar would-be lovers uit zonder hen te waarschuwen. De liefdesbrieven en huwelijksaanzoeken die ze krijgt, scheurt ze in lange repen en gebruikt ze als boekenlegger; maar de enige boeken die ze leest, gaan over honkbal en paardensport. Want hoe zou ze anders kunnen converseren met de rijke, eenzame mannen die haar luxeleventje mogelijk maken? `There are so few things men can talk about. If a man doesn't like baseball, then he must like horses, and if he doesn't like either of them, well, I'm in trouble anyway: he don't like girls.'

Haar naam is Holly Golightly, ze is de onweerstaanbare hoofdpersoon van de novelle Breakfast at Tiffany's van Truman Capote (1924-84). Net als haar schepper is ze geboren in het Diepe Zuiden, onder een andere naam, en heeft ze haar verleden achter zich gelaten om in New York City de cocktailparty's af te lopen. Dat er een oorlog aan de gang is, mag de pret niet drukken, al maakt Holly zich wel zorgen om haar broertje Fred, die ergens aan het front in Europa vecht. En dat ze, om haar levensstijl te financieren, niet alleen kleine seksuele diensten aan oudere rijkaards verleent, maar ook hand- en spandiensten aan de maffia, kan Holly nog minder deren. Geld en een vrolijk leven is de beste remedie tegen wat zij `the mean reds' noemt – een soort doodsangst die als sneeuw voor de zon verdwijnt wanneer ze rondloopt in de juwelenwinkel Tiffany's.

De verteller van Breakfast at Tiffany's, een beginnende schrijver die een appartement lager woont, ziet het allemaal met lede ogen aan. Hij is een beetje verliefd op Holly, maar weet dat hij haar nooit zal krijgen. `Miss Holiday Golightly, Travelling' staat er op haar bij Tiffany's gedrukte visitekaartje; ze is onderweg, zolang ze niet een plaats heeft gevonden waar ze thuishoort, en in haar kielzog sleurt ze de gebroken harten van haar minnaars en bewonderaars mee. Holly is net als de kat die ze ergens heeft opgepikt en nog steeds geen naam heeft gegeven. `Independents, both of us. We never made each other any promises.' Zeg niet dat ze niet gewaarschuwd heeft.

Holly Golightly is een van de mooiste voorbeelden van de femme fatale, de hartenbreekster en levensontwrichtster die rondspookt in de literatuur sinds Eva Adam verleidde van de Boom der Kennis te snoepen. Vooral in de negentiende eeuw en het fin de siècle hadden de belle dames heel wat minder mededogen met hun slachtoffers dan Holly – of ze nu Nana, Lulu, Lola-Lola of Carrie heetten. `Nimm dich in Acht vor blonden Frauen' wisten de mannen, maar die verleidsters konden natuurlijk ook best roodharig of kastanjebruin zijn. Het moet ook in deze tijd geweest zijn dat het woord vamp (van vampire) in zwang kwam voor de mannenverslindende vrouw.

Vergeleken met Frank Wedekinds Lulu of Oscar Wilde's Salome is Holly een schoolmeisje – een zusje van Nabokovs Lolita, die per slot van rekening ook iets ontwapenends en kwetsbaars had. Juist dat maakt het o zo melancholiek geschreven Breakfast at Tiffany's tot een boek dat de lezer verliefd achterlaat. Verliefd op de heldin, zoals je dat ook kan gebeuren bij The Scarlet Letter (Nathaniel Hawthorne), Tess of the d'Urbervilles (Thomas Hardy), of (als je wat jonger bent) Pippi Langkous. Het zijn niet alleen romanpersonages die als een blok vallen voor de femmes fatales van de wereldliteratuur. Zeg niet dat u niet gewaarschuwd bent.

Reacties:

steinz@nrc.nl

Truman Capote:

`Breakfast at Tiffany's' (uitg. Penguin Classics).

Volgende week in

`Lees mee met NRC':

het literaire leven.

Besproken boek:

`Earthly Powers' van

Anthony Burgess.