Al-Qaeda is nog een mythe in Irak

Wie vechten er in Irak? Aanhangers van Al-Qaeda, zeggen de Amerikanen, preciezer: de Jordaanse terrorist Abu Musab al-Zarqawi zit erachter. De Zarqawi van wie minister Powell in de VN-Veiligheidsraad nog verklaarde dat hij de schakel was tussen Saddam Hussein en Bin Laden. Maar is het een feit?

Het is nu tijd voor de nuchtere werkelijkheid: geen macht ter wereld, Amerikaanse troepen noch Iraakse veiligheidsdiensten, kunnen de Iraakse burgers volledig beschermen tegen aanslagen. Dat erkende de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld afgelopen woensdag. ,,Terroristen zijn in het voordeel. Ze kunnen op elk moment, op elke plaats, met elke techniek aanvallen'', verwoordde hij wat de Irakezen al hadden gemerkt maar de Amerikanen niet wilden toegeven. ,,Wij winnen en zij verliezen'', zei Rumsfelds tweede man, Paul Wolfowitz, een maand eerder nog.

Rumsfeld reageerde op de zelfmoordaanslagen op shi'itische heiligdommen in Bagdad en Kerbala (180 doden volgens de Amerikaanse autoriteiten, bijna 300 volgens de Irakezen) die dinsdag gelijktijdig plaatsvonden. Wolfowitz deed zijn uitspraak nadat op 1 februari meer dan 100 mensen waren gedood bij twee gecoördineerde zelfmoordaanslagen op Koerdische partijkantoren in Arbil. In de vier weken ertussen werden meer dan 120 politiemannen, legerrekruten en Iraakse burgers gedood bij zelfmoordaanslagen in verschillende steden; 20 politiemannen kwamen om bij een guerrilla-aanval om gevangenen te bevrijden in Fallujah; 20 Amerikaanse militairen werden gedood bij mortieraanvallen en bomaanslagen, en nog een gezelschap individuele Iraakse (hoge) functionarissen, intellectuelen, drankhandelaren en anderen werd vermoord.

Wie is de vijand, is nog steeds de grote vraag sinds president Bush de gevechtsfase van de oorlog in Irak op 1 mei voor afgesloten verklaarde. De keuze is groot: aanhangers van Saddam Hussein, Iraakse moslimextremisten, buitenlandse Al-Qaedaterroristen, criminelen. En: opereren ze in losse groepen of gecoördineerd door een meesterbrein?

The Washington Post meldde donderdag dat de CIA nu vier keer zoveel mankracht in Irak heeft – in totaal bijna 500 man – als voor de oorlog was gepland. Maar zij zijn er nog steeds nauwelijks in geslaagd om te infiltreren in de tegenpartij of de buitenlandse extremisten te identificeren die, althans volgens Amerikaanse woordvoerders, steeds meer het verzet domineren. Volgens de bronnen van de krant belemmert het geweld de CIA-mensen hun werk te doen: zij mogen alleen met gewapende lijfwachten reizen waardoor discrete ontmoetingen met Irakezen onmogelijk zijn. Bovendien heeft de CIA nog wat anders te doen in Irak – de ondervraging van Saddam Hussein en andere gevangenen, assistentie bij de tot nu toe vergeefse speurtocht naar massavernietigingswapens en de opleiding van een nieuwe Iraakse inlichtingendienst. De medewerkers van de oude inlichtingendiensten zitten (waarschijnlijk) bij de tegenpartij.

Al-Qaedakoerier

Het bericht van The Washington Post ondermijnt recente harde uitspraken van Amerikaanse woordvoerders, onder wie hoogste bestuurder Paul Bremer, vice-president Dick Cheney en generaal John Abizaid, de commandant van de Amerikaanse troepen in het Midden-Oosten. Zij denken dat buitenlandse extremisten, in de persoon van de Jordaanse terrorist Abu Musab al-Zarqawi, achter een groot deel van het geweld zitten in een poging een burgeroorlog uit te lokken. ,,Alles wijst erop dat het Zarqawi-netwerk bij deze aanslagen [van dinsdag] was betrokken'', zei Bremer donderdag. Generaal Abizaid verklaarde woensdag in Washington dat ,,ik persoonlijk geloof dat er geen twijfel is dat Zarqawi hierachter zit''. Hij wees erop ,,dat het niveau van organisatie [rond de aanslagen] en het verlangen om slachtoffers te maken onder onschuldige gelovigen een duidelijk kenmerk zijn van het Zarqawi-netwerk, en we hebben ook informatie die Zarqawi met deze aanslagen in verbinding brengen''. Tijdens een hoorzitting in het Congres zei hij ook dat aanhangers van Saddam Hussein samenwerken met Zarqawi en diens ,,beroepsterroristen'' die vanuit Syrië en, in mindere mate vanuit Iran, Irak binnenkomen.

Zarqawi heeft daarmee een comeback gemaakt in de Amerikaanse officiële publiciteit. Een jaar geleden noemde minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell hem in de VN-Veiligheidsraad nog het centrale verbindingsstuk tussen Saddam en Al-Qaeda. Powell constateerde toen dat Zarqawi via de Koerdische extremistengroep Ansar al-Islam connecties had met Al-Qaeda en dat hem door Saddams regime een toevluchtsoord was geboden. Van de verbintenis Saddam-Al-Qaeda en van Zarqawi werd daarna niets meer vernomen.

Tot vorige maand, toen de Amerikaanse autoriteiten in Irak bekendmaakten dat ze een brief van 17 bladzijden hadden gevonden, afkomstig van Zarqawi en gericht aan Al-Qaedameesters buiten Irak. De brief stond op een cd-rom die in bezit was van een vermoedelijke Al-Qaedakoerier – doodgeschoten bij een vuurgevecht in Noord-Irak. Zarqawi vroeg hen daarin om hulp voor zijn grote plan om een sunnitisch-shi'itische burgeroorlog in Irak te ontketenen door aanslagen op de shi'ieten, ,,de loerende slang, de sluwe en kwaadaardige schorpioen, de spionerende vijand en het doordringende gif''. ,,Zij zijn de vijand. Bestrijd hen.'' Sunnitische extremisten als Zarqawi zien shi'ieten als afvalligen die moeten worden uitgeroeid.

Amerikaanse woordvoerders zijn ervan overtuigd dat de brief echt is, ook al zijn de geadresseerden onbekend en was het document niet ondertekend. Daarentegen vinden sommige experts de stijl niet `Al-Qaeda'. Er zit bijvoorbeeld een heel merkwaardige passage in, waarin de auteur de geadresseerden tot haast maant: als de Amerikanen vertrekken en de Iraakse regering het overneemt, ,,zullen we onze koffers moeten pakken en naar een ander land vertrekken''. En de shi'ieten dan? En strijdt Al-Qaeda niet voor een groot islamitisch eenheidsrijk onder kalief Bin Laden?

Gefundeerde gok

Iraakse politievertegenwoordigers in Najaf en een woordvoerder van de Poolse troepen in de regio Kerbala meldden deze week in het verlengde hiervan de arrestatie van aanhangers van Zarqawi dan wel Al-Qaeda. Maar de Amerikaanse autoriteiten hebben daarop behoedzaam gereageerd. Tot dusverre zijn immers alle eerdere bekennende Al-Qaedaterroristen in Irak na verloop van tijd in het niets opgegaan. Van geen enkele grote aanslag is het brein – voorzover bekend – achterhaald, hoewel Amerikaanse leiders dezer dagen bijna alles aan Zarqawi toeschrijven. In de brief beroept hij zich er immers op al 25 aanslagen in Irak te hebben gepleegd.

Andere Amerikaanse generaals uiten zich veel minder stellig over het aandeel van Al-Qaeda in het Iraakse geweld. ,,Het is een gefundeerde gok'', zei brigade-generaal Martin Dempsey, commandant van de eerste pantserdivisie die de controle heeft over Bagdad, afgelopen donderdag tegen journalisten. Op een persconferentie in Bagdad zei de Amerikaanse militaire woordvoerder, brigade-generaal Mark Kimmitt, woensdag over de aanslagen op de shi'ieten: ,,We hebben op dit moment geen bewijzen dat de hierbij betrokken personen hetzij allemaal Iraaks, allemaal buitenlands of een mengsel van beiden zijn.'' ,,Alles wijst erop dat het waarschijnlijk een mengsel van beiden was.''

Dempsey zei dat buitenlandse strijders wel het grootste gevaar vormen, maar waarschuwde dat dit niet wil zeggen dat Irak vol met buitenlandse extremisten zit. ,,Dat is een misvatting. Wanneer we buitenlandse strijders zeggen, praten we feitelijk over expertise, financiële steun, soms over commando en controle. Dus buitenlandse strijders vormen minder dan 10 procent van de fysieke vijand, en dat aantal wordt ook weerspiegeld door het aantal mensen dat we hebben opgepakt.''