Het lot heeft geen smaak

In Australië was de publicatie van The Great Fire van Shirley Hazzard een grote literaire gebeurtenis. Behalve twee non-fictie titels had deze Australische schrijfster namelijk al ruim twintig jaar geen boek meer op haar naam staan. En dat terwijl ze met haar laatste roman, The Transit of Venus, de National Book Criticis Circle Award had gewonnen. Deze roman gaat over twee Australische zusjes die op jonge leeftijd wees worden om daarna in Engeland te worden opgevoed. Behalve de geschiedenis van deze twee zusjes, schetst Hazzard in dit ambitieuze werk de sfeer van de jaren vijftig tot en met de jaren tachtig, zowel in Europa als Australië.

Ook in haar nieuwe roman staan twee levens centraal, te weten die van twee vrienden die samen de Tweede Wereldoorlog hebben overleefd. Ze proberen die ieder op hun eigen manier te verwerken. De soldaat Alfred Leith doet in 1947 in Japan onderzoek naar de gevolgen van oorlog op een antieke en verdwijnende cultuur. Tegelijkertijd wordt hij geconfronteerd met de houding van de overwinnaars tegenover de Japanners: onverschillig of denigrerend. Zo drijft een Australische soldaat een Japanse tolk tot zelfmoord met zijn botte opmerkingen. Leith wordt verliefd op de sensitieve dochter van deze brigadier en hij sluit vriendschap met haar doodzieke broer.

Daarnaast wordt het verhaal verteld van Peter Exley, die zijn leven heeft te danken aan een heldhaftige reddingsactie van Leith. De van oorsprong Australische kunsthistoricus heeft zich gestort op de nasleep van de oorlog: hij vervolgt Japanse oorlogsmisdadigers. Hiervoor reist hij heel China af, waarbij hij op een gegeven moment een ziek kind wil redden. Hij houdt er een infectie aan over waar hij zijn verdere leven last van zal houden. Wanneer de arts hem komt vertellen hoe hij ervoor staat, zingt Exley voor zichzelf: `The foot bone's connected to the leg bone...' Hazzard merkt op wanneer Exley is uitgezongen: `Het lot heeft geen gevoel voor timing, en ook geen goede smaak'. Zo gaan veel personages in dit boek gebukt onder de slechte smaak van het lot.

Je vraagt je af waarom Hazzard dit boek nu heeft willen schrijven, waarom ze met haar materiaal – de verwerking van de Tweede Wereldoorlog – zo lang heeft gewacht. Het liefdesverhaal is niet spectaculair, de stijl is niet modern maar eerder ouderwets en bij vlagen zelfs formeel. Maar Hazzard laat ook zien dat de mensen zich na een oorlog steeds moeten aanpassen. `Oorlog had de wereld een schijn van doelgerichtheid gegeven, vooral vanwege het gevaar. Nu het gevaar is geweken, alsof een schijnwerper is gedoofd, blijft er een droevig decor over.' Dit decor weet Hazzard overtuigend neer te zetten, het personage Peter Exley is een mooi mistroostige figuur. Niemand had raar opgekeken wanneer deze roman twintig jaar geleden was verschenen, maar ook dan zou er nu nog steeds genoeg reden zijn hem te lezen.

Shirley Hazzard: The Great Fire. Farrar, Straus and Giroux, 278 blz. €24,95