Heftige Idomeneo van Herrmanns

Idomeneo (1781) is Mozarts aangrijpendste en meest dramatische opera, maar de Nederlandse Opera kwam pas in 1973 met de geënsceneerde Nederlandse première. In 1991 volgde een goeddeels mislukte productie en nu brengt de Nederlandse Opera Idomeneo in een enscenering van het wereldberoemde echtpaar Herrmann, eerder te zien in Salzburg.

Idomeneo, met een verhaal uit de nasleep van de Trojaanse oorlog, is ook Mozarts meest classicistische opera, naar het noodlotsmodel van de Griekse tragedie. Idomeneo redt tijdens een storm op zee zijn leven met de onmenselijke gelofte aan Neptunus om de eerste mens die hij aan land ziet te zullen doden. Dat is zijn eigen zoon Idamante. Ook al probeert Idomeneo er op allerlei manieren onder uit te komen, het door hemzelf opgeroepen noodlot laat niet af en Neptunus' dreigende drietand blijft hem achtervolgen.

Het volk, dat lijdt onder een vraatzuchtig monster, wendt zich in wanhoop tot Idomeneo, zoals de Thebaanse bevolking tijdens de pestepidemie hulp zoekt bij Oedipus. Maar ook hier is de machthebber de oorzaak van alle ellende. Uiteindelijk, als Idomeneo op het punt staat inderdaad zijn zoon Idamante te doden, wil zijn geliefde Ilia zich opofferen. Neptunus zwicht. Idomeneo treedt af ten gunste van het jonge paar.

De Amsterdamse versie van deze Herrmann-enscenering is abstracter dan die in Salzburg, waar het gruwelijke zeemonster nog ten tonele kwam. Opmerkelijk is dat de personages zich bewegen op een verlicht plankier boven het Nederlands Kamerorkest. Onder leiding van Hartmut Haenchen speelt het in deze heftige en driftige voorstelling sterk en beeldend, schrijnend en wringend.

De toneelbeelden zijn als altijd bij de Herrmanns zeer fraai, met een woedende zee, een bloedgolf, een zonsverduistering en de verschijning van Neptunus als een zingende vuurtoren. De kracht van deze enscenering ligt echter in de uitstekende cast met een visueel èn vocaal uiterst expressieve uitbeelding van de onderling steeds schurende confrontaties. De klaaglijk klinkende bijrol van Arbace (Jeffrey Francis) wordt in zijn reusachtige treurnis zelfs monumentaal.

Alle personages zijn verdwaalde, eenzame eenlingen, onmachtig in deze crisis. Iedereen wijst naar de goden, maar het zijn de mensen zelf die elkaars ongeluk veroorzaken. Idomeneo (een robuuste rol van Torsten Kerl) wendt zich af van zijn zoon Idamante (Joyce DiDonato in stevige travestie), die ook

telkens problemen heeft met de

Trojaanse prinses Ilia (een wat

puberachtige rol van Rebecca Evans).

Idamante voelt al helemaal niets voor de superelegante Elektra (Anna Caterina Antonacci), die hier tussen al die afstotelijk gekostumeerde personages rondloopt als een prachtige maar versmade muurbloem. Aan het slot, wanneer voor de anderen alles nog net goed afloopt, schiet ze over en ontsteekt ze in een verpletterende woede-aria. De flinterdunne vreugde van de anderen is flink verpest.

Idomeneo van W.A. Mozart. Gezien: 4/3 Muziektheater Amsterdam. Herh: t/m 30/3.